Lichamelijke klachten door stress: wat er in Nederland gebeurt als er geen verklaring komt
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Stress kan echte lichamelijke klachten geven, zoals moeheid, hoofdpijn of last van je maag en darmen. Een klacht zonder lichamelijke verklaring is daarmee nog niet vanzelf stress, want spanning speelt ook vaak mee bij klachten die wél een oorzaak hebben. Bij de huisarts blijft dertig tot vijftig procent van de klachten onverklaard. Vond de arts geen oorzaak en blijven je klachten hetzelfde, dan levert meer onderzoek zelden iets op. Bij de helft tot driekwart van de mensen worden de klachten binnen ruim een jaar minder. Gedragstherapie kan de klachten een beetje verminderen.
In dit artikel
- Kun je van stress echt lichamelijke klachten krijgen?
- Hoe gewoon zijn klachten zonder verklaring?
- Betekent geen verklaring dat het stress is?
- Helpt het om meer te laten onderzoeken?
- Gaat het vanzelf over?
- Wat helpt als de klachten blijven?
- Wat kun je zelf doen?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Je bent al een paar keer bij de huisarts geweest. Er is bloed geprikt en misschien is er een foto gemaakt, zonder dat er iets uit kwam. De klachten zijn er nog, net als de vraag die je misschien niet hardop stelt: is het dan stress?
Kun je van stress echt lichamelijke klachten krijgen?
Ja. Thuisarts noemt als klachten die je door stress kunt krijgen onder meer moe zijn, slecht slapen, hoofdpijn, last van je maag of darmen, diarree, nekpijn en rugpijn1.
Ook de NHG-Standaard Overspanning en burn-out, de richtlijn voor huisartsen bij overspanning, zegt: “Lichamelijke klachten kunnen het gevolg zijn van de overspanning”2. Is hoofdpijn een van je klachten, dan vind je meer over spanningshoofdpijn door stress.
Hoe gewoon zijn klachten zonder verklaring?
Heel gewoon. Huisartsen hebben er een eigen richtlijn voor, de NHG-Standaard Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten, kortweg SOLK. Bijna iedereen heeft weleens iets: in enquêtes meldt ongeveer negen op de tien mensen minstens één lichamelijke klacht in de afgelopen twee weken. Bij de huisarts blijft dertig tot vijftig procent van de klachten zonder lichamelijke verklaring, bij een specialist veertig tot zestig procent3.
Je bent dus geen uitzondering als de huisarts bij jou niets vond.
Betekent geen verklaring dat het stress is?
Niet vanzelf. Spanning en tegenslag spelen vaak mee bij klachten zonder verklaring: nare gebeurtenissen, moeilijke omstandigheden, problemen op je werk, stress, trauma of seksueel misbruik. Ze spelen alleen ook vaak mee bij klachten die wél een lichamelijke oorzaak hebben. Daarom zegt spanning in je leven weinig over waar een bepaalde klacht vandaan komt3.
Er is geen eenduidige verklaring voor hoe deze klachten ontstaan. De bestaande verklaringen zijn meestal theoretisch en maar beperkt op onderzoek gebaseerd. De huisarts werkt met een voorlopige verklaring die altijd herzien kan worden3.
Helpt het om meer te laten onderzoeken?
Meestal niet. Bij onverklaarde moeheid leverde uitgebreider bloedonderzoek vooral meer valse alarmen op. Het vond nauwelijks meer echte afwijkingen, maar wel veel meer uitslagen die ten onrechte afwijkend leken: ruim de helft in plaats van ruim een vijfde. Tests die bedoeld zijn om je gerust te stellen werken ook vaak niet: van vijf onderzoeken daarnaar vonden er vier geen effect3. Bij mensen bij wie de arts al geen oorzaak vond, bracht nog meer lichamelijk onderzoek zelden alsnog een diagnose aan het licht4.
Opnieuw onderzoek is wel op zijn plaats als je klachten van karakter veranderen of als er verontrustende verschijnselen bijkomen3.
Gaat het vanzelf over?
Bij veel mensen wel. Bij de helft tot driekwart worden de klachten in de loop van twaalf tot vijftien maanden minder. Bij één tot drie op de tien worden ze erger. Een jaar na het eerste bezoek aan de huisarts heeft twintig tot dertig procent nog klachten. Het beloop is minder gunstig bij wie meer klachten tegelijk heeft of zwaardere klachten3.
Volgens een Nederlands overzicht verdwijnen de klachten bij ongeveer de helft van de mensen bij wie de arts geen oorzaak vond binnen een jaar vanzelf. Door goed te volgen hoe het gaat kan de huisarts op tijd bijsturen als het de verkeerde kant op dreigt te gaan4.
Wat helpt als de klachten blijven?
De basis is een huisarts die je klachten serieus neemt, je geruststelt waar dat terecht is en uitlegt hoe lichaam, gedachten en omstandigheden er samen voor kunnen zorgen dat klachten blijven. Is dat niet genoeg, dan kunnen gerichte gesprekshulp of soms een medicijn helpen5.
Bij volwassenen die vaak al jaren klachten hadden, leidde gedragstherapie tot iets minder zware klachten dan gewone zorg of een wachtlijst. Dat effect hield ook na een jaar stand. Het verschil is klein en het onderzoek erachter is niet sterk6. Behandelingen die werken met acceptatie en mindfulness verminderden de lichamelijke klachten ongeveer even goed en hielpen iets meer tegen somberheid en angst. Welke vorm het beste bij je past verschilt mogelijk per persoon7. Voor middelen tegen depressie is het bewijs bij deze klachten zwak. Bij een deel van de middelen werd geen verschil met een nepmiddel gevonden, bij een ander deel een effect op korte termijn dat op zwak onderzoek rust. Bijwerkingen kwamen relatief vaak voor8.
Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Wat kun je zelf doen?
Je kunt blijven bewegen. Volgens de richtlijn voor deze klachten geeft je huisarts je drie dingen mee:
- Goede vooruitzichten: de verwachting voor deze klachten is gunstig.
- Wisselend beloop: de klachten kunnen in de tijd op en neer gaan.
- Bewegen kan: bewegen en je lichaam belasten is niet schadelijk.
Wat dat in de praktijk betekent: je spreekt vooraf af hoe lang je iets doet en houdt je daaraan, ook als je je die dag beter of slechter voelt3.
Duurt de stress al lang, dan noemt Thuisarts ook structuur in je dag als steun: op tijd naar bed, op tijd op en elke dag iets doen9.
Wat je zelf kunt doen
Kies voor morgen één ding, zoals een stuk wandelen. Spreek vooraf met jezelf af hoe lang je het doet en houd je aan die tijd, op een goede dag net zo goed als op een mindere. Heeft je huisarts je klachten bekeken en geen lichamelijke oorzaak gevonden, dan is je lichaam belasten volgens de richtlijn niet schadelijk en mag de klok bepalen hoeveel je doet3.
Wanneer naar je huisarts?
Ga naar je huisarts als een of meer van deze punten bij je passen:
- Je klachten veranderen: ze krijgen een ander karakter of er komen verontrustende verschijnselen bij. Dan is opnieuw onderzoek op zijn plaats3.
- De stress blijft: je krijgt hem zelf niet minder en je wilt daar hulp bij.
- Er komt iets bij: je krijgt angst of paniekaanvallen, of je wordt steeds somberder.
- Het gaat achteruit: je werk lukt niet meer, opstaan kost steeds meer moeite of je eet steeds slechter.
- Alcohol of drugs: je drinkt meer dan goed voor je is of je bent drugs gaan gebruiken.
- Zorgen om je heen: de mensen dicht bij je maken zich veel zorgen over je1.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Lichamelijke klachten bij stress zijn echt en klachten zonder verklaring komen bij de huisarts heel vaak voor. Dat er niets is gevonden betekent nog niet dat het stress is, want spanning speelt ook mee bij klachten met een duidelijke oorzaak. Zolang je klachten hetzelfde blijven, brengt meer onderzoek je zelden verder. Bij veel mensen worden ze in de loop van ruim een jaar minder. De stap die je vandaag kunt zetten: kies één activiteit en spreek vooraf af hoe lang je die doet.
Veelgestelde vragen
Zijn mijn klachten dan ingebeeld?
Nee. Bij klachten die aanhouden spelen veel dingen tegelijk mee. In je lichaam gaat het onder meer om ontsteking die aanhoudt, je afweer, je stofwisseling en je darmbacteriën. Daarnaast spelen nare ervaringen vroeg in je leven, somberheid, zorgen over ziekte en wat je van een klacht verwacht een rol. Beter begrip daarvan moet ook het stigma verminderen waar veel mensen met zulke klachten tegenaan lopen5.
Wat heb je eraan als de huisarts zegt dat het normaal is?
Alleen dat horen helpt weinig. Klachten normaal noemen zonder concreet uit te leggen hoe ze kunnen ontstaan werkt niet en kan er zelfs toe leiden dat je vaker hulp gaat zoeken3. Je mag je huisarts dus vragen hoe jouw klachten kunnen ontstaan.
Werkt gesprekshulp via internet ook?
Gedragstherapie via internet gaf minder klachten dan wachten, onder meer bij maag- en darmklachten, moeheid en zorgen over je gezondheid. Vergeleken met andere gesprekstherapie deed ze het ongeveer even goed10.
Kan langdurige stress je ook ziek maken?
Dat kan. Duurt stress heel lang, dan is er volgens Thuisarts onder andere meer kans op hart- en vaatziekten, overgewicht, astma, ontstekingen, pijn, depressie en angst. Het advies is dan hulp te zoeken bij je huisarts of de praktijkondersteuner9.
Kan het overspanning zijn?
Dat kan alleen je huisarts beoordelen. Aanhoudende moeheid of wisselende klachten zonder goede lichamelijke verklaring zijn voor de huisarts een reden om eraan te denken. De huisarts kijkt dan of vier dingen samen spelen: klachten van spanning, het gevoel de controle kwijt te zijn of machteloos te staan, duidelijke beperkingen in je werk of je sociale leven en klachten die niet alleen uit een andere psychische aandoening voortkomen. Bij de spanningsklachten kijkt de huisarts of er minstens drie spelen van: moeheid, slecht of onrustig slapen, prikkelbaarheid, niet tegen drukte of lawaai kunnen, snel emotioneel zijn, piekeren, een gejaagd gevoel en moeite met concentreren2.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Gedragstherapie vermindert lichamelijke klachten zonder duidelijke oorzaak, vergeleken met gewone zorg of een wachtlijst | BEPERKT | Iets minder zware klachten bij volwassenen die vaak al jaren klachten hadden, ook na een jaar | Het effect is klein. Alleen mensen die zelf therapie wilden deden mee | 6 |
| Gedragstherapie via internet vermindert klachten zoals maag- en darmklachten en moeheid | REDELIJK | Minder klachten dan wachten, ongeveer even goed als andere gesprekstherapie | Of het beter werkt dan therapie in de spreekkamer | 10 |
| Behandelingen met acceptatie en mindfulness passen bij sommige mensen beter dan gedragstherapie | BEPERKT | Even veel minder lichamelijke klachten, iets meer effect op somberheid en angst | Bij wie de ene vorm beter past dan de andere | 7 |
| Middelen tegen depressie verminderen de lichamelijke klachten | BEPERKT | Zwak bewijs voor een effect op korte termijn | Niets over de langere termijn. Bijwerkingen kwamen relatief vaak voor | 8 |
Bronnen
- Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
- NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- NHG-Standaard Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten (SOLK) (M102, 2013). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Hanssen DJC, Knoop H, Rosmalen JGM (2017). [The prognosis of medically unexplained symptoms]. Ned Tijdschr Geneeskd. PMID: 29098971
- Löwe B, Toussaint A, Rosmalen JGM et al. (2024). Persistent physical symptoms: definition, genesis, and management. Lancet. PMID: 38879263 bron
- van Dessel N, den Boeft M, van der Wouden JC et al. (2014). Non-pharmacological interventions for somatoform disorders and medically unexplained physical symptoms (MUPS) in adults. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 25362239 bron
- Maas Genannt Bermpohl F, Martin A (2025). Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy and Acceptance- and Mindfulness-Based Treatments in Adults with Bodily Distress: A Network Meta-Analysis. Psychother Psychosom. PMID: 39993388 bron
- Kleinstäuber M, Witthöft M, Steffanowski A et al. (2014). Pharmacological interventions for somatoform disorders in adults. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 25379990 bron
- Thuisarts.nl (2025). Ik heb al heel lang stress. NHG. (laatst gewijzigd 9 sep 2025) bron
- Liu S, Li Y, He Z et al. (2026). Efficacy of internet-based cognitive behavioral therapy on somatic symptom disorder and common related functional disorders: A meta-analysis of randomized controlled trials. Gen Hosp Psychiatry. PMID: 41592512 bron
Verder lezen
Stress-fysiologie
Stress-fysiologie: wat er in je lichaam gebeurt en wat het onderzoek daarover wel en niet aantoont
Bij stress maakt je lichaam langs een snelle en een langzamere weg stoffen aan zoals adrenaline en cortisol.…
Lees →
Stress-fysiologie
Chronische stress: welke signalen het onderzoek noemt en wanneer het meer is dan stress
Stress die lang duurt merk je aan je lichaam en aan je hoofd: je slaapt slecht, bent moe,…
Lees →
Stress-fysiologie
Stress en hoofdpijn: wat spanningshoofdpijn wel en niet met spanning te maken heeft
Hoofdpijn in drukke weken is vaak spanningshoofdpijn: een drukkend of knellend gevoel, meestal aan beide kanten van je…
Lees →Ook binnen Orvinda: Burn-outsymptomen: wat de richtlijn beschrijft en waarom een test geen diagnose is · Chronisch overspannen: hoe de zorg het noemt en waar de grens ligt · Spanning, stress en angst: waar de grens ligt en wie hem heeft getrokken
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.