Paniekaanval: wat er gebeurt, wat je kunt doen en wanneer je meteen belt
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Bij een paniekaanval voel je opeens heftige angst, met klachten als benauwdheid, zweten, trillen en pijn op je borst. Heb je dit nog nooit gehad, gaan de klachten niet over of voelen ze heel anders dan je gewend bent? Bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost (Thuisarts paniekaanval, 2026). Heb je een zwaar drukgevoel op je borst met zweten of misselijkheid, bel dan 112 (Thuisarts pijn op je borst, 2026). Is dat nagekeken, dan helpt het om te weten dat een paniekaanval heel naar voelt en niet gevaarlijk is.
In dit artikel
- In het kort
- Wat gebeurt er bij een paniekaanval?
- Wanneer bel je meteen?
- Wat kun je doen tijdens een aanval?
- Waarom gaat het alarm af terwijl er geen gevaar is?
- Is het een losse aanval of iets wat blijft?
- Wat helpt bij een paniekstoornis?
- Kan koffie een aanval uitlokken?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
In het kort
Bij een paniekaanval voel je opeens heftige angst, met klachten als benauwdheid, zweten, trillen en pijn op je borst. Heb je dit nog nooit gehad, gaan de klachten niet over of voelen ze heel anders dan je gewend bent? Bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1. Heb je een zwaar drukgevoel op je borst met zweten of misselijkheid, bel dan 1122. Is dat nagekeken, dan helpt het om te weten dat een paniekaanval heel naar voelt en niet gevaarlijk is.
Je staat bij de kassa en ineens bonkt je hart, krijg je geen lucht meer en weet je zeker dat het je hart is. Even later zakt het, maar de schrik blijft hangen. Was dit een paniekaanval en wanneer bel je bij zulke klachten meteen iemand?
Wat gebeurt er bij een paniekaanval?
Bij een paniekaanval schiet er opeens een heftige angst door je heen. Je lichaam doet volop mee: je zweet of trilt, je voelt pijn op of in je borstkas en je hebt het gevoel dat je geen lucht krijgt. Je kunt duizelig worden, denken dat je flauwvalt of bang zijn dat je doodgaat. Een aanval duurt soms een paar minuten en meestal niet langer dan een half uur, hooguit anderhalf uur. Daarna kun je je nog een tijd beroerd voelen, tot binnen een dag ook dat over is. Het overkomt veel mensen: meer dan de helft krijgt ooit zo’n aanval1.
Wanneer bel je meteen?
Sommige klachten wachten niet tot je weet of het paniek is. Heb je een zwaar drukgevoel op je borst, zweet je en ben je misselijk? Bel dan 1122.
Ook pijn of druk op je borst die niet weggaat als je rustig zit, is een reden om 112 te bellen. Adem je snel of moeilijk, of blijft je hart heel snel kloppen, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost2.
Voor paniek zelf geeft Thuisarts een eigen route. Heb je nog nooit een paniekaanval gehad en krijg je opeens zulke heftige klachten, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Dat geldt ook als de klachten niet overgaan. Heb je wel vaker aanvallen en is het nu heel anders dan je gewend bent, bijvoorbeeld omdat je ineens heel moeilijk ademt, pijn op je borst hebt of flauwvalt, bel dan ook direct. Zulke klachten kunnen ook door een andere ziekte komen1.
Ken je je aanvallen en voelt deze zoals altijd, dan helpt het om te weten dat een paniekaanval heel naar voelt en niet gevaarlijk is1. Ook bij stress of angst kun je een benauwd gevoel in je borst hebben2. Hoe spanning op je borst kan drukken, lees je in druk op je borst door stress.
Wat kun je doen tijdens een aanval?
Thuisarts noemt drie dingen die je tijdens een aanval kunt proberen1:
- Langzaam ademen: tel tot drie terwijl je door je neus inademt en tot zes terwijl je rustig door je mond uitademt.
- Jezelf toespreken: zeg in gedachten dat dit een paniekaanval is, dat het akelig voelt en niet gevaarlijk is, dat het vanzelf wegtrekt en dat je het aankunt.
- Je aandacht verleggen: doe iets waardoor je minder op je klachten let.
Bij mensen met een paniekstoornis die cognitieve gedragstherapie kregen, leek ademhalingstraining als onderdeel van de behandeling vooral te helpen om die behandeling vol te houden. Op de klachten zelf had dat onderdeel een klein effect3.
Wil je de ademhaling oefenen op een rustig moment, dan vind je uitleg in ademhalingsoefeningen bij stress en box breathing.
Waarom gaat het alarm af terwijl er geen gevaar is?
Een paniekaanval komt van het alarmsysteem in je hersenen, dat aanslaat terwijl dat niet nodig is. Het helpt al als je begrijpt hoe zo’n aanval in je lichaam verloopt1.
In een onderzoek voelden mensen met af en toe een paniekaanval hun eigen hartslag nauwkeuriger aan dan mensen zonder angstklachten. Dat hing niet samen met hoe hard hun lichaam werkte, wel met hoe angstig ze zich voelden4.
Na een aanval kun je bang worden voor de volgende. Ga je daardoor plekken mijden of blijf je thuis om geen paniek te krijgen, dan is dat een reden voor een afspraak bij je huisarts. Thuisarts raadt aan om te blijven doen wat je wilt, ook als je bang bent voor een aanval, omdat de angst anders alleen groter wordt1.
Is het een losse aanval of iets wat blijft?
Of het bij losse aanvallen blijft of om een paniekstoornis gaat, beoordeelt je huisarts samen met jou. Een lijstje op internet kan dat niet.
De NHG-Standaard Angst maakt onderscheid tussen angstklachten en een angststoornis. Angstklachten passen bij omstandigheden die je als bedreigend ervaart. Bij een angststoornis lijdt iemand langdurig onder de angst, of lukt het door de angst niet meer goed om mee te doen in het dagelijks leven. Tussen die twee loopt een geleidelijke overgang. Angstklachten gaan ook vaak samen met somberheid, spanning en lichamelijke klachten5.
Wil je eerst het verschil tussen spanning, stress en angst helder hebben, lees dan spanning, stress of angst.
Wat helpt bij een paniekstoornis?
Bij een paniekstoornis helpt oefenen: met situaties die je moeilijk vindt en met wat er in je lichaam gebeurt tijdens een aanval. Dat heet cognitieve gedragstherapie (CGT). Een psycholoog geeft die therapie en je huisarts verwijst je door. Zijn je klachten niet zo ernstig en heb je ze nog niet lang, dan kan de praktijkondersteuner (POH-GGZ) je vaak helpen met kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk6.
Bij volwassenen met een paniekstoornis werkte cognitieve gedragstherapie beter dan de gebruikelijke zorg. Toen de zwakste onderzoeken buiten beschouwing bleven, was het de enige vorm die dat voordeel hield. Kortdurende psychodynamische therapie, een vorm van gesprekstherapie, kwam ook gunstig uit, op minder zeker bewijs7. Binnen de therapie hingen twee onderdelen samen met een betere uitkomst: oefenen met de lichamelijke gewaarwordingen van paniek en het contact met een behandelaar in dezelfde ruimte. Behandelingen met spierontspanning of oefenen in een virtuele omgeving werkten juist minder goed3. Het bewijs hiervoor is redelijk.
Bij een losse paniekaanval zijn medicijnen meestal niet nodig1. Bij een paniekstoornis kunnen medicijnen tegen angst en depressie helpen. Je kunt daar samen met je arts voor kiezen als CGT niet genoeg heeft geholpen of als er ook een depressie speelt6. Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
Kan koffie een aanval uitlokken?
Veel cafeïne in één keer kan bij mensen met een paniekstoornis een aanval uitlokken. In onderzoek kregen zij een hoeveelheid die ongeveer overeenkomt met vijf koppen koffie. Iets meer dan de helft (51,1 procent) kreeg daarna een paniekaanval, na een nepmiddel niemand. Ook gezonde mensen werden van die hoeveelheid angstiger, al kregen zij zelden een aanval. Over kleinere hoeveelheden is weinig bekend8.
Wanneer naar je huisarts?
- Eerste keer: heb je nog nooit een paniekaanval gehad en krijg je opeens heel heftige klachten, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1.
- Klachten die blijven: gaan de klachten niet over, bel dan ook direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1.
- Anders dan anders: heb je vaker aanvallen en is deze heel anders, bijvoorbeeld met plotseling heel moeilijk ademen, pijn op je borst of flauwvallen, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1.
- Zware druk op je borst: met zweten of misselijkheid, of pijn of druk die niet weggaat als je rustig zit: bel 1122.
- Snel of moeilijk ademen: of blijft je hart heel snel kloppen, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost2.
- Steeds vaker een aanval: maak een afspraak bij je huisarts1.
- Bang voor de volgende: merk je dat je bang bent voor een aanval of blijf je thuis om geen paniek te krijgen, maak dan een afspraak1.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Is het je eerste aanval, gaan de klachten niet over of voelt het heel anders dan anders, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1. Bij een zwaar drukgevoel op je borst met zweten of misselijkheid bel je 1122. Is er niets anders aan de hand, dan voelt een paniekaanval heel naar en is hij niet gevaarlijk1. Komen de aanvallen terug of ga je dingen uit de weg, maak dan een afspraak bij je huisarts1. Bij een paniekstoornis helpt oefenen met wat je spannend vindt en met wat je lichaam doet. Je huisarts verwijst je daarvoor door, of de praktijkondersteuner helpt je6. De belangrijkste stap is de eerste: bel bij nieuwe of andere klachten direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost.
Veelgestelde vragen
Blijft het bij één aanval?
Dat kan. Bij sommige mensen blijft het bij die ene paniekaanval1. Bij een paniekstoornis gaan de klachten meestal niet helemaal weg. Je hebt dan periodes waarin je er minder of geen last van hebt6. Wat mensen in een behandeling winnen, bleef behouden in onderzoeken die hen daarna nog volgden9.
Wat als je echt flauwvalt?
Duizeligheid en het gevoel dat je flauwvalt horen bij de klachten die een aanval kan geven. Val je echt flauw, ook als je al vaker aanvallen hebt gehad, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1.
Kun je het aanpakken met een app of een boek?
Bij mensen met een paniekstoornis deed alleen zelfhulp met begeleiding het beter dan de gebruikelijke zorg, net zo goed als therapie bij één behandelaar of in een groep. Zelfhulp zonder begeleiding haalde dat verschil niet10. Programma’s via internet of een app waren beter dan op een wachtlijst staan. Tegenover therapie in de spreekkamer of ontspanningstraining werd geen verschil gevonden. De onderzoekers willen meer onderzoek, vooral naar de veiligheid11. Voor zelfhulp is het bewijs nog beperkt. Voor programma’s via internet of een app is het redelijk, maar over hun veiligheid is te weinig bekend.
Kan paniek op den duur je hart schaden?
Daar is geen eenduidig antwoord op. Het verband tussen een paniekstoornis en ziekten van de kransslagaders is veel onderzocht. Sommige onderzoeken zagen ze samen voorkomen of zagen bij angst een hoger risico op hartziekten, maar een verklaring voor hoe dat zou werken ontbreekt nog12. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit. Krijg je klachten zoals bij een eerste aanval, of anders dan anders, bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost1.
Helpt sporten tegen paniek?
Voor de paniekklachten zelf is er geen duidelijk bewijs. In acht onderzoeken bij mensen met een paniekstoornis verbeterden wel de angst in het algemeen en de somberheid als mensen regelmatig bewogen. De onderzoekers noemen het bewijs nog schaars. Daardoor is er weinig te zeggen over hoe vaak en hoe zwaar je het beste kunt bewegen13.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Cognitieve gedragstherapie helpt bij een paniekstoornis | REDELIJK | Werkte bij volwassenen beter dan gebruikelijke zorg, ook toen de zwakste onderzoeken buiten beschouwing bleven | Hoe het bij jou uitpakt. De zekerheid is middelmatig | 7 |
| Oefenen met lichamelijke gewaarwordingen en behandeling van mens tot mens hangen samen met een betere uitkomst | REDELIJK | Behandelingen met die onderdelen werkten beter | Welke oefening je zelf kunt doen en hoe groot het verschil precies is | 3 |
| Begeleide zelfhulp werkt beter dan gebruikelijke zorg, zelfhulp zonder begeleiding niet | BEPERKT | Begeleide zelfhulp deed het even goed als therapie bij één behandelaar of in een groep | Het vertrouwen in de uitkomst is laag voor beide vormen van zelfhulp | 10 |
| Programma’s via internet of een app | REDELIJK | Beter dan een wachtlijst, geen verschil gevonden met een actieve behandeling | Of ze veilig zijn. Daar is te weinig onderzoek naar | 11 |
| Veel cafeïne in één keer lokt bij een paniekstoornis vaak een aanval uit | REDELIJK | Iets meer dan de helft kreeg een aanval, na een nepmiddel niemand | Wat kleinere hoeveelheden doen | 8 |
| Regelmatig bewegen bij een paniekstoornis | BEPERKT | Algemene angst en somberheid verbeterden in acht onderzoeken | Geen eenduidig antwoord voor de paniekklachten zelf | 13 |
Bronnen
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb een paniekaanval. NHG. (laatst gewijzigd 1 apr 2026) bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb pijn op mijn borst. Wat kan het zijn? NHG. (laatst gewijzigd 28 okt 2026) bron
- Pompoli A, Furukawa TA, Efthimiou O, Imai H, Tajika A, Salanti G (2018). Dismantling cognitive-behaviour therapy for panic disorder: a systematic review and component network meta-analysis. Psychological Medicine. PMID: 29368665 bron
- Zoellner LA, Craske MG (1999). Interoceptive accuracy and panic. Behaviour Research and Therapy. PMID: 10596462 bron
- NHG-Standaard Angst (M62, 2025). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Thuisarts.nl (2025). Ik krijg een behandeling voor een paniekstoornis. NHG. (laatst gewijzigd 22 sep 2025) bron
- Papola D, Ostuzzi G, Tedeschi F, Gastaldon C, Purgato M, Del Giovane C, Pompoli A, Pauley D, Karyotaki E, Sijbrandij M, Furukawa TA, Cuijpers P, Barbui C (2022). Comparative efficacy and acceptability of psychotherapies for panic disorder with or without agoraphobia: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. British Journal of Psychiatry. PMID: 35049483 bron
- Klevebrant L, Frick A (2022). Effects of caffeine on anxiety and panic attacks in patients with panic disorder: A systematic review and meta-analysis. General Hospital Psychiatry. PMID: 34871964 bron
- Bakker A, van Balkom AJ, Spinhoven P, Blaauw BM, van Dyck R (1998). Follow-up on the treatment of panic disorder with or without agoraphobia: a quantitative review. Journal of Nervous and Mental Disease. PMID: 9680042 bron
- Papola D, Ostuzzi G, Tedeschi F, Gastaldon C, Purgato M, Del Giovane C, Pompoli A, Pauley D, Karyotaki E, Sijbrandij M, Furukawa TA, Cuijpers P, Barbui C (2023). CBT treatment delivery formats for panic disorder: a systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. Psychological Medicine. PMID: 37132646 bron
- Domhardt M, Letsch J, Kybelka J, Koenigbauer J, Doebler P, Baumeister H (2020). Are Internet- and mobile-based interventions effective in adults with diagnosed panic disorder and/or agoraphobia? A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders. PMID: 32697696 bron
- Soares-Filho GL, Arias-Carrión O, Santulli G, Silva AC, Machado S, Valenca AM, Nardi AE (2014). Chest pain, panic disorder and coronary artery disease: a systematic review. CNS & Neurological Disorders Drug Targets. PMID: 24923348 bron
- Machado S, Telles G, Magalhaes F, Teixeira D, Amatriain-Fernández S, Budde H, Imperatori C, Murillo-Rodriguez E, Monteiro D, Telles Correia D, Sá Filho AS (2022). Can regular physical exercise be a treatment for panic disorder? A systematic review. Expert Review of Neurotherapeutics. PMID: 35077254 bron
Verder lezen
Mentale gezondheid
Mentale gezondheid: hoe vaak klachten voorkomen, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt
Spanning hoort bij het leven. Ook angst gaat vaak weer over. Ben je bijna elke dag somber of…
Lees →
Stress-fysiologie
Druk op de borst door stress: eerst uitsluiten en dan pas uitleggen
Druk op je borst kan komen door stress of een paniekaanval, maar ook door je hart, longen, spieren…
Lees →
Mindfulness en ademhaling
Ademhalingsoefeningen bij stress: wat er per vorm gemeten is
De ademhalingsoefeningen die bij stress worden aangeraden, lijken meer op elkaar dan hun namen doen denken. In alle…
Lees →Ook binnen Orvinda: Box breathing: wat het 4-4-4-4-schema wel doet en waar de meting ophoudt · Piekeren: waarom het blijft malen en wat je ertegen kunt doen · Spanning, stress en angst: waar de grens ligt en wie hem heeft getrokken · Mindfulness en ademhaling: wat zegt het bewijs echt?
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.