Meditatie voor beginners: wat het doet bij stress en slaap en hoe vaak het onrust geeft
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Meditatie gaat in onderzoek meestal over mindfulness: je aandacht houden bij wat je op dat moment doet. Deelnemers aan een mindfulnessprogramma hadden na acht weken gemiddeld iets minder angstklachten dan een vergelijkingsgroep. Bij stress en slaap is het beeld minder duidelijk. Mediteren kan ook angst, somberheid of onrust oproepen. Dat overkomt een deel van de mensen. Bij een kleine groep blijft het langer hangen. Je kunt klein beginnen met één vast moment per dag waarop je stilzit en je aandacht bij je adem houdt.
In dit artikel
- Wat is meditatie en welke vormen zijn er?
- Doet meditatie iets bij stress?
- Wat doet meditatie bij angst?
- Ga je beter slapen van meditatie?
- Hoe begin je als beginner?
- Kan meditatie ook klachten geven?
- Komen die klachten door het mediteren en wanneer stop je?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Het is drie uur ’s nachts en je hoofd blijft maar draaien. Iemand zei dat je eens moet gaan mediteren en je vraagt je af of dat meer is dan een trend. Wat doet meditatie werkelijk, hoe begin je en waar let je op?
Wat is meditatie en welke vormen zijn er?
Meditatie is een verzamelnaam voor oefeningen met je aandacht. In onderzoek gaat het meestal om mindfulness. Bij mindfulness probeer je je aandacht te houden bij wat je op dat moment doet, zodat er minder ruimte overblijft om over de toekomst te malen1.
Spanning en ontspanning merk je ook in je lichaam. Bij spanning gaan je ademhaling en hartslag omhoog en spannen je spieren zich aan2. Ontspan je, dan adem je rustiger en klopt je hart langzamer1.
In het onderzoek kom je vooral drie vormen tegen: een vast mindfulnessprogramma tegen stress (Mindfulness-Based Stress Reduction, MBSR), korte mindfulnesstrainingen en mindfulness die je online volgt. De bodyscan en andere oefeningen vind je in Mindfulness-oefeningen: wat werkt en wat niet.
Doet meditatie iets bij stress?
Gemiddeld een beetje. Hoeveel hangt af van wie het doet en waarmee je het vergelijkt.
Bij gezonde volwassenen ging de stress na het programma MBSR flink omlaag vergeleken met een controlegroep. Bij de nameting, gemiddeld negentien weken later, was het effect er nog, al verschilden de onderzoeken sterk van elkaar3. In een groter overzicht van 47 onderzoeken met 3.515 deelnemers was het bewijs voor minder stress juist zwak4.
Kom je moeilijk tot stilzitten, dan kunnen ook bewegen, muziek of een hobby je helpen om elke dag even te ontspannen1.
Wat doet meditatie bij angst?
Hier is het onderzoek het duidelijkst. Gemiddeld gaan angstklachten een beetje omlaag.
Deelnemers aan een mindfulnessprogramma hadden iets minder angstklachten, zowel na acht weken als na drie tot zes maanden. Beter dan andere actieve aanpakken zoals beweging of gedragstherapie bleken de programma’s niet4. Ook na een online programma hadden volwassenen minder angstklachten dan de vergelijkingsgroepen. Veel van die onderzoeken waren te klein om daar zeker van te zijn5. Bij mensen met een angststoornis was er een effect op korte termijn. Na zes tot twaalf maanden verschilde het niet van gewone zorg of cognitieve gedragstherapie. Het is nog niet duidelijk of het meer doet dan verwachting en aandacht alleen6.
Blijven je gedachten vooral ’s avonds malen, dan staat in Piekeren: waarom het blijft malen wat je ertegen kunt doen.
Ga je beter slapen van meditatie?
Misschien een beetje. Het hangt sterk af van waarmee je het vergelijkt.
Na mindfulness-meditatie sliepen deelnemers beter dan een vergelijkingsgroep met een algemene activiteit, direct na het programma en ook later nog. Tegenover een andere gerichte behandeling was er geen verschil7. Een eerder groot overzicht vond te weinig bewijs om iets over slaap te zeggen4. Het bewijs is hier nog wisselend.
Op tijd naar bed gaan en op tijd opstaan is een stap die je vandaag al kunt zetten. Genoeg slaap helpt je om problemen beter aan te kunnen1.
Hoe begin je als beginner?
Klein, op een moment dat in je dag past. Oefeningen om te ontspannen doe je het liefst elke dag, omdat je er dan beter in wordt. Wil je het liever onder begeleiding leren, dan kan dat met een cursus of met hulp van bijvoorbeeld een praktijkondersteuner of psycholoog. Weet je niet waar je moet zoeken, dan kan je huisarts of praktijkondersteuner je verder helpen1.
Bij beginners met veel stress die met een app oefenden, maakte het niet uit of ze hun oefentijd per dag in één keer deden of over de dag verspreidden8. Korte trainingen gaven vergeleken met controleprogramma’s een kleine daling van negatieve gevoelens. Toen de onderzoekers ook rekening hielden met onderzoeken zonder resultaat die nooit verschenen, bleef daar bijna niets van over9.
Wat je zelf kunt doen: kies vandaag één vast moment, bijvoorbeeld na het opstaan, om even stil te zitten en je aandacht bij je ademhaling te houden.
Kan meditatie ook klachten geven?
Ja. Tijdens of na het mediteren kunnen angst, somberheid of vreemde ervaringen in je denken opkomen, ook bij mensen die nooit eerder psychische klachten hadden10.
Hoe vaak het gebeurt, hangt sterk af van hoe ernaar gevraagd wordt: van een paar procent in onderzoeken met een vergelijkingsgroep tot een op de drie als je mediterende mensen zelf bevraagt. Angst en somberheid kwamen het vaakst voor10. In een ander onderzoek bij mindfulnessprogramma’s lagen de cijfers hoger: 37 procent merkte dat het mediteren hun dagelijks functioneren negatief beïnvloedde. Bij 6 tot 14 procent bleef een nare uitwerking langer hangen, vaak samen met voortdurend op scherp staan of je los voelen van jezelf. Tijdelijke onrust en nadelige gevolgen kwamen ongeveer even vaak voor als bij andere psychologische behandelingen11.
Orvinda
Komen die klachten door het mediteren en wanneer stop je?
Niet altijd. Een deel van de nare ervaringen hangt samen met de stress die mensen al hadden toen ze begonnen.
In twee onderzoeken met online meditatietraining meldde ongeveer een op de vier en een op de tien deelnemers minstens één nare ervaring. In het tweede onderzoek gebeurde dat niet duidelijk vaker bij mensen die de meditaties deden dan bij mensen die ze oversloegen. Mensen die aan het begin al meer somberheid, angst of eenzaamheid hadden meldden vaker zulke ervaringen. Van wie iets meldde, was negen op de tien toch blij dat ze hadden leren mediteren12. Bij mensen met langdurige pijn, van wie velen ook psychische klachten hadden, namen nare herinneringen aan vroeger en somberheid juist vaker toe bij gewone zorg dan bij mindfulness13.
Je kunt een oefening op elk moment stoppen, ook als er angst, paniek of nare herinneringen opkomen. Blijven angst, somberheid of nare herinneringen ook na het oefenen hangen, dan is dat een reden om naar je huisarts te gaan. Heb je tijdens of na het mediteren een psychische crisis, bel dan direct je huisarts of de huisartsenspoedpost, of laat iemand anders voor je bellen14.
Wanneer naar je huisarts?
Maak een afspraak als een van deze dingen voor je geldt:
- Klachten na het mediteren: angst, somberheid of nare herinneringen komen tijdens of na het oefenen op en zakken niet meer weg.
- Meer klachten: je krijgt meer angst of paniekaanvallen, of je wordt steeds somberder2.
- Stress die niet minder wordt: het lukt je niet om de stress minder te maken en je wilt er hulp bij2.
- Het gaat slechter: je kunt bijvoorbeeld niet meer naar je werk, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter2.
- Zorgen om je heen: de mensen om je heen maken zich veel zorgen over je2.
- Psychische crisis: bel direct je huisarts of de huisartsenspoedpost, of laat iemand anders voor je bellen14.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
In onderzoek gingen angstklachten na een mindfulnessprogramma gemiddeld een beetje omlaag. Bij stress en slaap is dat minder zeker. Nare ervaringen tijdens het mediteren komen bij een deel van de mensen voor, vaker bij wie al veel angst of somberheid had. Kies vandaag één vast moment om stil te zitten met je aandacht bij je adem. Blijft er onrust of angst hangen, dan kun je bij je huisarts terecht.
Veelgestelde vragen
Is mediteren met een app net zo goed als een cursus?
Dat is niet duidelijk. Online programma’s laten wel iets zien bij angstklachten. In onderzoeken waarin veel deelnemers afhaakten, was dat effect kleiner5.
Verlaagt meditatie je cortisol?
Niet duidelijk. In onderzoeken die cortisol in speeksel maten, was het verschil klein en niet overtuigend. Bij mensen in een stressvolle levenssituatie leek het iets groter, maar ook dat was net niet overtuigend15. Wat één cortisolmeting wel en niet zegt, lees je in Cortisol: wat het hormoon doet.
Helpt meditatie bij burn-out?
Bij gezonde volwassenen werd na het programma MBSR een klein effect op burn-outklachten gemeten3. Voor mensen die al uitgevallen zijn, zegt dat weinig. Wat bij herstel meetelt, lees je in Burn-out herstel.
Kan meditatie hulp bij psychische klachten vervangen?
Nee. In Australië en Nieuw-Zeeland gebruikten veel mensen meditatie naast of in plaats van hulp bij psychische klachten. Ongeveer een op de vijf mediterenden had er weleens een nare ervaring door16. Blijven je klachten, dan is je huisarts de plek om te beginnen.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Na een mindfulnessprogramma iets minder angstklachten | REDELIJK | Een kleine daling na acht weken en na drie tot zes maanden | Dat het beter is dan beweging of gedragstherapie | 4 |
| Twee overzichten over meditatie en stress | WISSELEND | Een flinke daling tegenover een controlegroep, die ongeveer negentien weken standhield | Of het bij iedereen zo uitpakt: de onderzoeken verschilden sterk en een ander overzicht vond zwak bewijs | 3; 4 |
| Mindfulness-meditatie en slaap | WISSELEND | Beter slapen dan met een algemene vergelijkingsactiviteit, ook later nog | Dat het beter is dan een andere gerichte behandeling | 7 |
| Online mindfulness en angstklachten | BEPERKT | Minder angstklachten dan in de vergelijkingsgroepen | Of het net zo goed is als begeleiding, veel onderzoeken waren te klein | 5 |
| In één onderzoek met online training kwamen nare ervaringen niet vaker voor bij wie de meditaties deed | BEPERKT | Ze kwamen niet duidelijk vaker voor bij wie de meditaties deed dan bij wie ze oversloeg | Dat niemand door mediteren klachten krijgt | 12 |
Bronnen
- Thuisarts.nl (2025). Ik wil me beter kunnen ontspannen. NHG. (laatst gewijzigd 5 november 2025) bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 februari 2026) bron
- Khoury B, Sharma M, Rush SE et al. (2015). Mindfulness-based stress reduction for healthy individuals: A meta-analysis. J Psychosom Res. PMID: 25818837 bron
- Goyal M, Singh S, Sibinga EM et al. (2014). Meditation programs for psychological stress and well-being: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. PMID: 24395196 bron
- Reangsing C, Trakooltorwong P, Maneekunwong K et al. (2023). Effects of online mindfulness-based interventions (MBIs) on anxiety symptoms in adults: a systematic review and meta-analysis. BMC Complement Med Ther. PMID: 37507747 bron
- Haller H, Breilmann P, Schröter M et al. (2021). A systematic review and meta-analysis of acceptance- and mindfulness-based interventions for DSM-5 anxiety disorders. Sci Rep. PMID: 34650179 bron
- Rusch HL, Rosario M, Levison LM et al. (2019). The effect of mindfulness meditation on sleep quality: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Ann N Y Acad Sci. PMID: 30575050 bron
- Riordan KM, Simonsson O, Frye C et al. (2024). How often should I meditate? A randomized trial examining the role of meditation frequency when total amount of meditation is held constant. J Couns Psychol. PMID: 38376930 bron
- Schumer MC, Lindsay EK, Creswell JD (2018). Brief mindfulness training for negative affectivity: A systematic review and meta-analysis. J Consult Clin Psychol. PMID: 29939051 bron
- Farias M, Maraldi E, Wallenkampf KC et al. (2020). Adverse events in meditation practices and meditation-based therapies: a systematic review. Acta Psychiatr Scand. PMID: 32820538 bron
- Britton WB, Lindahl JR, Cooper DJ et al. (2021). Defining and measuring meditation-related adverse effects in mindfulness-based programs. Clin Psychol Sci. PMID: 35174010 bron
- Beloborodova P, Smith LM, Riordan KM et al. (2026). Prevalence and Predictors of Self-Reported Adverse Experiences in Digital Meditation Training: 2 Randomized Controlled Trials. JMIR Ment Health. PMID: 42284591 bron
- Burgess DJ, Calvert C, Bangerter A et al. (2024). Do mindfulness interventions cause harm? Findings from the Learning to Apply Mindfulness to Pain (LAMP) Pragmatic Clinical Trial. Pain Med. PMID: 39514882 bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb depressie. NHG. (laatst gewijzigd 6 augustus 2026) bron
- Koncz A, Demetrovics Z, Takacs ZK (2021). Meditation interventions efficiently reduce cortisol levels of at-risk samples: a meta-analysis. Health Psychol Rev. PMID: 32635830 bron
- Davies JN, Bailey C, Galante J et al. (2025). Prevalence and predictors of meditation use in Australia and New Zealand: results from a nationally representative survey. BMC Complement Med Ther. PMID: 41345610 bron
Verder lezen
Mindfulness en ademhaling
Mindfulness en ademhaling: wat zegt het bewijs echt?
Mindfulness en ademhalingsoefeningen zijn geen wondermiddel en ook geen onzin. Langzaam ademen verandert meetbaar je hartslagvariatie, een maat…
Lees →
Mindfulness en ademhaling
Mindfulness-oefeningen: wat werkt, wat niet, en waarom dat verschil zit in het programma
Veel bekende mindfulness-oefeningen, zoals de body scan, komen uit één programma: MBSR. Dat is een training van acht…
Lees →
Mindfulness en ademhaling
Ademhalingsoefeningen bij stress: wat er per vorm gemeten is
De ademhalingsoefeningen die bij stress worden aangeraden, lijken meer op elkaar dan hun namen doen denken. In alle…
Lees →Ook binnen Orvinda: Yoga nidra: wat de begeleide yogaslaap wel en niet doet voor je slaap en stress · Piekeren: waarom het blijft malen en wat je ertegen kunt doen · Paniekaanval: wat er gebeurt, wat je kunt doen en wanneer je meteen belt
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.