Grenzen stellen op je werk: wat er wel en niet onderzocht is
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Moeite met nee zeggen hoort bij de dingen waardoor je meer kans hebt om overspannen te raken. Het ligt niet alleen aan jou. Ook de hoeveelheid werk, de vrijheid om je werk zelf in te delen en steun van anderen tellen mee, zo bleek bij thuiswerkers. Trainingen in assertiviteit zijn vooral bij zorgpersoneel en studenten onderzocht, met wisselende resultaten. Trainingen om na werktijd los te komen van je werk hielpen gemiddeld, regels tegen bereikbaarheid op bedrijfsniveau nauwelijks. Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Loopt de spanning op, dan kun je bij je huisarts of de bedrijfsarts terecht.
In dit artikel
- Waarom is nee zeggen zo moeilijk, en ligt dat aan jou?
- Helpt een training in assertiviteit?
- Verandert zo’n training ook iets aan de werkdruk?
- Waarom kom je ’s avonds niet los van je werk?
- Wat helpt om na werktijd los te komen?
- Helpt een regel tegen bereikbaarheid buiten werktijd?
- Kun je je werk zelf anders inrichten?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Het is half tien ’s avonds en je leest toch nog even je werkmail. Vanmiddag zei je weer ja tegen iets wat er eigenlijk niet bij kon. Het advies om gewoon je grenzen te stellen klinkt dan makkelijker dan het is. Wat is er over grenzen stellen op je werk onderzocht, wat helpt daarvan en waar houdt de kennis op?
Waarom is nee zeggen zo moeilijk, en ligt dat aan jou?
Nee zeggen is moeilijk als je het anderen graag naar de zin maakt of wilt dat ze je aardig vinden. Dat ligt niet alleen aan jou. Ook je werk telt mee.
Volgens de richtlijn voor huisartsen loop je meer kans om overspannen te raken als je het anderen graag naar de zin maakt en geen nee kunt zeggen. Dat staat daar tussen andere risico’s, zoals weinig mensen om op terug te vallen1. Thuisarts noemt drie dingen waardoor je sneller last van stress krijgt: moeilijk nee kunnen zeggen, alles altijd heel goed willen doen en graag aardig gevonden willen worden2. Herken je vooral dat alles heel goed willen doen, dan gaat perfectionisme en burn-out daar verder op in.
Bij thuiswerkers maakte het voor hun gezondheid uit of ze zelf mochten bepalen hoe ze werkten, hoeveel werk er lag, of hun baan zeker was en of ze steun kregen3. Meer over die kant van je werk lees je in werkdruk: wat onderzoek zegt en wat je kunt doen.
Je huisarts let op het evenwicht tussen wat je draagt en wat je aankunt. Soms maak je de last tijdelijk kleiner en bouw je ondertussen je draagkracht weer op1.
Helpt een training in assertiviteit?
Het bewijs daarvoor is wisselend. Bijna al het onderzoek ging over verpleegkundigen, andere zorgverleners en studenten. Over mensen met een kantoorbaan zegt het weinig.
Bij verpleegkundigen en studenten verpleegkunde wisselden de resultaten. Wie kon oefenen, bijvoorbeeld in een rollenspel, durfde daarna wel vaker iets te zeggen4. Ook bij zorgverleners en studenten in de zorg werkten zulke trainingen in enige mate, behalve bij ervaren anesthesiologen. Omdat het gedrag vooral in nagespeelde situaties werd bekeken, blijft open wat er op de echte werkvloer verandert5. Mensen die online een behandeling volgden om beter voor zichzelf op te komen, deden dat daarna vaker dan mensen die nog op hun beurt wachtten, hadden minder sociale angst en voelden zich beter6. Bij studenten gaf een assertiviteitstraining iets minder stress, angst en somberheid dan bij studenten zonder training7.
De richtlijn voor huisartsen noemt zulke trainingen niet en beoordeelt ze ook niet1.
Je kunt een lastig gesprek vooraf hardop oefenen, zoals in de rollenspellen uit die trainingen4.
Verandert zo’n training ook iets aan de werkdruk?
Op de werkdruk zelf veranderde in dit onderzoek weinig.
Bij een kleine groep verpleegkundigen werd de assertiviteit na een korte training een klein beetje hoger. Aan werkstress en steun van collega’s was geen duidelijke verandering te zien. Een groep om mee te vergelijken ontbrak8. Bij beginnende psychiatrisch verpleegkundigen waren na een training de assertiviteit, het welbevinden en de bevlogenheid hoger dan ervoor. Ook daar ontbrak een vergelijkingsgroep9. Programma’s om zorgmedewerkers vaker iets te laten aankaarten gaven meestal geen duidelijke uitkomst. Volgens de onderzoekers kunnen de verhoudingen en de hiërarchie op het werk zo’n training in de praktijk laten vastlopen10.
Waarom kom je ’s avonds niet los van je werk?
Piekeren over je werk in de avond hangt samen met werk dat niet af is.
Onafgemaakte taken gaan vaker samen met gedachten aan je werk in je vrije tijd, vooral met piekeren dat een rotgevoel geeft11. Wie na werktijd nog met werk bezig is, komt er gemiddeld minder van los. Hoe goed dat lukt, verschilt per baan en per persoon, en het maakt uit voor hoe het met je gaat12. Niet elke gedachte aan je werk weegt even zwaar. Vooral ergernis die blijft hangen en piekeren met een negatief gevoel gaan samen met vermoeidheid en burn-out13. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.
Wat helpt om na werktijd los te komen?
Trainingen om los te komen van je werk hielpen gemiddeld. Het effect verschilt wel per onderzoek. Langere programma’s deden meer dan korte en het meest hadden mensen eraan die al klachten hadden of slecht herstelden14. Mindfulness hielp werkenden ongeveer even goed om los te komen als een aanpak waarin je je gedachten en gedrag onder de loep neemt15. Werkenden bij wie werk en privé door elkaar liepen, sliepen in één onderzoek beter na een online hersteltraining en piekerden ook een tijd later minder over hun werk. Wel haakte een flink deel onderweg af16.
Orvinda
Wil je weten hoe mindfulness-oefeningen eruitzien, dan vind je ze in mindfulness-oefeningen.
Helpt een regel tegen bereikbaarheid buiten werktijd?
Het bewijs daarvoor is beperkt. Dat bereikbaarheid samengaat met stress is duidelijker dan dat een regel ertegen helpt.
Meer bereikbaar zijn voor werk buiten werktijd gaat samen met meer botsingen tussen werk en thuis, meer stress en burn-out. Dat verband wordt sterker of zwakker door hoeveel zeggenschap je hebt, hoeveel invloed je op je hoeveelheid werk hebt en hoe je zelf grenzen trekt17. Afspraken op het niveau van een bedrijf of een land lieten weinig of geen effect zien. Programma’s voor leidinggevenden hielpen een beetje, net als programma’s die grenzen trekken combineerden met andere onderdelen18.
Wat een eigen afspraak doet, zoals je werkmail ’s avonds uitzetten, valt uit dat overzicht niet los af te lezen. Je kunt het proberen en merken wat het je doet.
Kun je je werk zelf anders inrichten?
Ook hier is het bewijs wisselend. Het hangt af van de aanpak en van de groep.
Op Nederlandse basisscholen pakte het team samen de werkdruk aan. Vergeleken met scholen die dat niet deden had dat geen effect op emotionele uitputting. Het leidinggeven werd wel beter19. Bij therapeuten gaf een korte online cursus in het zelf bijsturen van je werk na zes weken iets minder burn-outklachten dan bij collega’s die nog wachtten. In de maanden daarna werd die verbetering kleiner20. Een andere online cursus over hetzelfde maakte werknemers actiever in het bijsturen van hun werk en meer bevlogen. Op een lichamelijke stressmaat, de variatie in de hartslag, was geen duidelijk effect te zien21.
Wat je zelf kunt doen
Thuisarts raadt aan klein te beginnen, met het ene ding dat je het liefst anders zou willen, zoals je relatie of je situatie op je werk, zonder alles tegelijk te willen veranderen. Gaat het om je werk, dan kan die stap zijn dat je een probleem op je werk aankaart of vaker nee zegt als iemand je om iets vraagt2.
Wanneer naar je huisarts?
Thuisarts raadt een afspraak bij je huisarts aan als een of meer van deze dingen voor jou gelden2:
- De stress wordt niet minder: het lukt je niet om de spanning te verminderen en je wilt er hulp bij.
- Er komen klachten bij: je krijgt meer klachten, zoals angst of paniekaanvallen, of je raakt steeds somberder.
- Het gaat slechter met je: je redt het bijvoorbeeld helemaal niet meer om naar je werk te gaan, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter.
- Alcohol of drugs: je drinkt te veel of je bent drugs gaan gebruiken.
- Mensen maken zich zorgen: de mensen om je heen zijn erg ongerust over je.
Ook deze situaties zijn een reden om hulp te zoeken:
- Meerdere spanningsklachten tegelijk: je bent moe, slaapt slecht of onrustig, bent prikkelbaar, piekert of kunt je slecht concentreren, en je werk of je leven thuis lijdt eronder. Je huisarts kijkt dan met je naar je klachten en naar hoe je functioneert1. Hoe dat verder kan gaan, lees je in chronisch overspannen.
- Het gaat vooral om je werk: bespreek je situatie dan ook met de bedrijfsarts.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Moeite met nee zeggen maakt de kans op overspanning groter. Ook het werk zelf telt mee: hoeveel er ligt, hoeveel je zelf mag bepalen en of je steun krijgt. Je kunt beginnen met één ding dat je het liefst anders wilt op je werk, zonder de rest tegelijk aan te pakken. Lukt het niet om de spanning minder te maken, dan kun je bij je huisarts of de bedrijfsarts terecht.
Veelgestelde vragen
Is moeite met nee zeggen een teken van burn-out?
De richtlijn voor huisartsen noemt het bij de dingen die de kans op overspanning groter maken. Later, als je met je huisarts naar problemen en oplossingen kijkt, komt het terug als iets waar je aan kunt werken: geen nee kunnen zeggen, anderen willen plezieren1. Of er sprake is van overspanning of burn-out, beoordeelt je huisarts.
Gaat burn-out altijd over je werk?
Nee. Volgens de richtlijn voor huisartsen is werk geen noodzakelijk kenmerk van burn-out1. Ook moeite met nee zeggen speelt niet alleen op je werk. Het gaat om nee zeggen als iemand je iets vraagt.
Kun je naar de bedrijfsarts zonder je ziek te melden?
Ja, het open spreekuur van de bedrijfsarts staat ook open als je je niet ziek hebt gemeld. Aan je werkgever geeft de bedrijfsarts alleen door wat je aan werk kunt, je diagnose niet. Werk je nog, dan is het advies om niet helemaal te stoppen, maar (een deel van) je werk te blijven doen. Ben je al thuis, dan adviseert de richtlijn de periode van verzuim te beperken1. Over de weg terug naar je werk gaat re-integratie na een burn-out.
Wie kan je helpen als het zelf niet lukt?
Merk je dat de adviezen niet genoeg helpen, dan kunnen je huisarts of de praktijkondersteuner je verder helpen in een aantal gesprekken2. Hoe herstel verder verloopt als de spanning al is opgelopen, lees je in herstel na een burn-out.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Een assertiviteitstraining met oefenen helpt verpleegkundigen vaker iets te zeggen | WISSELEND | Resultaten wisselen; oefenen in rollenspel of nagespeelde situatie hing samen met vaker spreken | Of het bij andere beroepen werkt; vooral zelf gerapporteerd | 4 |
| Trainingen voor loskomen van werk helpen gemiddeld | REDELIJK | Gemiddeld effect; langere programma’s en mensen met klachten deden het beter | Welke training voor jou werkt | 14 |
| Onafgemaakt werk gaat samen met werkgedachten in je vrije tijd | REDELIJK | Verband, het sterkst bij negatief piekeren | Dat taken afmaken het piekeren oplost | 11 |
| Meer bereikbaarheid buiten werktijd gaat samen met meer stress en burn-out | REDELIJK | Verband; zeggenschap, invloed op je werklast en eigen grensstijl maken het groter of kleiner | Dat minder bereikbaarheid de klachten wegneemt | 17 |
| Regels tegen bereikbaarheid na werktijd | BEPERKT | Bedrijfs- en landsregels weinig of geen effect; programma’s voor leidinggevenden en combinaties klein effect | Wat een persoonlijke regel doet | 18 |
| Een korte cursus in het zelf bijsturen van je werk vermindert burn-outklachten | BEPERKT | Eén onderzoek; na zes weken iets minder klachten bij therapeuten, daarna kleinere verbetering | Effect op lange termijn of buiten de zorg | 20 |
Bronnen
- NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Thuisarts.nl, "Ik wil beter omgaan met stress". NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
- Parent-Lamarche A, Beauregard N, Blanc MÈ et al. (2026). Teleworking and its impact on health and well-being: a systematic review of longitudinal studies considering the psychosocial work environment (2005-2024). BMC Public Health. PMID: 42414952 bron
- Lee SE, Kim E, Lee JY et al. (2023). Assertiveness educational interventions for nursing students and nurses: A systematic review. Nurse Educ Today. PMID: 36462396 bron
- Omura M, Maguire J, Levett-Jones T et al. (2017). The effectiveness of assertiveness communication training programs for healthcare professionals and students: A systematic review. Int J Nurs Stud. PMID: 28964979 bron
- Hagberg T, Manhem P, Oscarsson M et al. (2023). Efficacy of transdiagnostic cognitive-behavioral therapy for assertiveness: A randomized controlled trial. Internet Interv. PMID: 37273933 bron
- ElBarazi AS, Mohamed F, Mabrok M et al. (2024). Efficiency of assertiveness training on the stress, anxiety, and depression levels of college students (Randomized control trial). J Educ Health Promot. PMID: 39268439 bron
- Nakamura Y, Yoshinaga N, Tanoue H et al. (2017). Development and evaluation of a modified brief assertiveness training for nurses in the workplace: a single-group feasibility study. BMC Nurs. PMID: 28592922 bron
- Abdelaziz EM, Diab IA, Ouda MMA et al. (2020). The effectiveness of assertiveness training program on psychological wellbeing and work engagement among novice psychiatric nurses. Nurs Forum. PMID: 32034762 bron
- Jones A, Blake J, Adams M et al. (2021). Interventions promoting employee "speaking-up" within healthcare workplaces: A systematic narrative review of the international literature. Health Policy. PMID: 33526279 bron
- Wendsche J, Weigelt O, Syrek CJ (2026). Unfinished work tasks and work-related thoughts during off-job time: meta-analysis of the Zeigarnik effect in a work-recovery context. Anxiety Stress Coping. PMID: 41554526 bron
- Wendsche J, Lohmann-Haislah A (2016). A Meta-Analysis on Antecedents and Outcomes of Detachment from Work. Front Psychol. PMID: 28133454 bron
- Weigelt O, Seidel JC, Erber L et al. (2023). Too Committed to Switch Off-Capturing and Organizing the Full Range of Work-Related Rumination from Detachment to Overcommitment. Int J Environ Res Public Health. PMID: 36834267 bron
- Karabinski T, Haun VC, Nübold A et al. (2021). Interventions for improving psychological detachment from work: A meta-analysis. J Occup Health Psychol. PMID: 34096763 bron
- Reis D, Hart A, Krautter K et al. (2024). Mindfulness and cognitive-behavioral strategies for psychological detachment: Comparing effectiveness and mechanisms of change. J Occup Health Psychol. PMID: 39101888 bron
- Brückner H, Wallot S, Horvath H et al. (2024). Effectiveness of an online recovery training for employees exposed to blurred boundaries between work and non-work: Bayesian analysis of a randomised controlled trial. BMJ Ment Health. PMID: 38642919 bron
- Renk S, Sutter C (2025). Always available? A systematic review on extended work-related availability, health outcomes and work-family conflict. Front Psychol. PMID: 41602650 bron
- Nilsen W, Nordberg T, Lescoeur K et al. (2026). What do we know about limiting after-hours availability expectations and work-related connectivity? A systematic review of interventions and policies. Scand J Work Environ Health. PMID: 41648902 bron
- Bakhuys Roozeboom MC, Wiezer NM, Schelvis RMC et al. (2024). Effects of a participatory work stress prevention approach for employees in primary education: results of a quasi-experimental study. Scand J Work Environ Health. PMID: 38289243 bron
- Delgadillo J, Laker V, Simmonds-Buckley M et al. (2026). Randomized controlled trial of job crafting as a digital health intervention for occupational burnout in psychological therapists. J Consult Clin Psychol. PMID: 42080863 bron
- Seppälä P, Hakanen JJ, Virkkala J et al. (2023). Can job crafting eLearning intervention boost job crafting and work engagement, and increase heart rate variability? Testing a health enhancement process. J Occup Health Psychol. PMID: 37883022 bron
Verder lezen
Burn-out en herstel
Werkdruk en werkstress: wat er in Nederland gemeten wordt en wat ertegen helpt
Ongeveer een op de zes werknemers in Nederland heeft werk dat als stressvol telt: veel en snel moeten…
Lees →
Burn-out en herstel
Perfectionisme en burn-out: welk deel van het verband gemeten is en welk deel niet
Perfectionisme heeft in onderzoek twee kanten. De ene is hoge eisen nastreven. De andere is je zorgen maken…
Lees →
Burn-out en herstel
Burn-out herstel: wat het bewijs zegt over het beloop en over wat helpt
Herstel van burn-out verloopt volgens de huisartsenrichtlijn in drie fasen. Eerst kom je tot rust en vind je…
Lees →Ook binnen Orvinda: Chronisch overspannen: hoe de zorg het noemt en waar de grens ligt · Re-integratie na burn-out: de route vanuit de werknemer gezien · Mindfulness-oefeningen: wat werkt, wat niet, en waarom dat verschil zit in het programma · Bore-out: welke signalen erbij horen en wat je op je werk kunt doen
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.