Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Mentale gezondheid

Mentale gezondheid in de overgang: wat er wel en niet door de overgang komt

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Vrouw van rond de vijftig loopt in ochtendlicht door een rustige straat met bomen
Snel antwoord

Slechter slapen, sneller geprikkeld en somberder dan vroeger: rond je vijftigste kan de overgang daarin meespelen. In de eerste jaren van de overgang komen depressieve klachten vaker voor dan daarvoor. Opvliegers 's nachts, slecht slapen, een eerdere depressie en andere veranderingen in je leven lopen daarbij door elkaar. Niet alles komt dus door de overgang zelf. Een bloedtest laat niet zien of je in de overgang bent. Cognitieve gedragstherapie en bewegen hielpen in onderzoek tegen somberheid in deze jaren. Vijf jaar na de laatste ongesteldheid zijn overgangsklachten meestal minder (Thuisarts ben in de overgang, 2026).

In dit artikel
  1. In het kort
  2. Hoort somberheid bij de overgang?
  3. Wat speelt er allemaal doorheen?
  4. Waarom slaap je slechter in de overgang?
  5. Vergeet je meer door de overgang?
  6. Wat helpt tegen somberheid en angst in deze jaren?
  7. Wanneer naar je huisarts?
  8. Wat je hieruit kunt meenemen
  9. Veelgestelde vragen
  10. Hulp en ondersteuning
  11. Bewijsoverzicht

In het kort

Slechter slapen, sneller geprikkeld en somberder dan vroeger: rond je vijftigste kan de overgang daarin meespelen. In de eerste jaren van de overgang komen depressieve klachten vaker voor dan daarvoor. Opvliegers ’s nachts, slecht slapen, een eerdere depressie en andere veranderingen in je leven lopen daarbij door elkaar. Niet alles komt dus door de overgang zelf. Een bloedtest laat niet zien of je in de overgang bent. Cognitieve gedragstherapie en bewegen hielpen in onderzoek tegen somberheid in deze jaren. Vijf jaar na de laatste ongesteldheid zijn overgangsklachten meestal minder1.


Je ligt om drie uur wakker in een klam laken en de volgende ochtend snauw je tegen iemand die er niets aan kan doen. Somberder dan vroeger ben je ook, zonder dat je goed weet waarom. Is dit de overgang, of speelt er iets anders?

Hoort somberheid bij de overgang?

De overgang kan meespelen, al is ze lang niet altijd de hele verklaring. Sommige vrouwen krijgen in deze jaren last van somberheid, angst of andere psychische klachten en ook van vaker dingen vergeten. Of die klachten door de overgang komen is niet duidelijk, want ze kunnen ook te maken hebben met ouder worden of met andere veranderingen in je leven. Opvliegers en zweten ’s nachts kunnen je slaap wel verstoren. Daardoor kun je je overdag moe, somber of snel boos voelen1.

In onderzoeken bij vrouwen van verschillende afkomst hadden vrouwen in de eerste fase van de overgang (perimenopauze) vaker depressieve klachten en vaker een depressie dan vrouwen bij wie de overgang nog niet was begonnen. Bij vrouwen na de overgang werd dat verschil niet gevonden2. Dat de overgang op zichzelf de stemming omlaag haalt, is daarmee niet aangetoond. Van negen oudere onderzoeken vonden er vijf geen verband en drie wel, terwijl in één het welbevinden in de loop van de overgang juist toenam3.

Wat in een groep vaker voorkomt, zegt nog niet wat er bij jou speelt.

Wat speelt er allemaal doorheen?

Opvliegers, slaap, een eerdere depressie en wat er verder in je leven verandert lopen door elkaar. Opvliegers zijn de bekendste klacht: acht van de tien vrouwen krijgen ze. Overdag kunnen ze je onzeker maken, omdat je bang bent dat ze op een onhandig moment komen. Heb je eerder een depressie gehad, dan heb je meer kans om in de overgang opnieuw een depressie te krijgen1.

Vier kaarten naast elkaar over wat er allemaal doorheen speelt in de overgang. Niet alles komt door de overgang zelf. Opvliegers en zweten 's nachts kunnen je slaap verstoren. Slechter slapen, daardoor kun je je overdag moe, somber of snel boos voelen. Een eerdere depressie geeft meer kans om in de overgang opnieuw een depressie te krijgen. Ouder worden of andere veranderingen in je leven. Kanttekening: of die klachten door de overgang komen, is niet duidelijk.
Niet alles komt door de overgang zelf
Orvinda

In Amerikaans onderzoek hadden vrouwen met vaker en heftiger opvliegers ook vaker en zwaardere somberheid en angst. De meeste angst zagen de onderzoekers bij vrouwen die slecht sliepen en bij vrouwen met zware opvliegers4. Ook andersom komen ze samen voor: vrouwen met een depressie hadden vaker opvliegers5. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.

Waarom slaap je slechter in de overgang?

Opvliegers en zweten ’s nachts kunnen je slaap verstoren1. Slecht slapen komt in en na de overgang ook vaker voor dan ervoor. Het verschil met vrouwen vóór de overgang bleef bestaan als rekening werd gehouden met ouder worden, al was het klein6. In een groep vrouwen van rond de vijfenvijftig met veel opvliegers waren die de meest genoemde reden om ’s nachts wakker te worden. Ruim zes op de tien werden er minstens twee keer per nacht wakker van. Hoe meer de nachtelijke opvliegers in de weken daarna afnamen, hoe beter de vrouwen sliepen7.

Wat je zelf kunt doen: sta elke dag rond dezelfde tijd op, ook als je niet bent uitgeslapen. Slecht slapen komt vaak door stress, geen vast ritme, middelen die je slaap verstoren of psychische klachten8.

Lig je vooral te malen, dan lees je meer over piekeren en hoe je ermee omgaat.

Vergeet je meer door de overgang?

Moeite met onthouden en concentreren gaat in de overgang vaak samen met slecht slapen, angst en somberheid. Vrouwen na een natuurlijke overgang meldden meer moeite met plannen, opletten en onthouden dan vrouwen vóór de overgang. Dat verschil verdween zodra de onderzoekers rekening hielden met slecht slapen, angst en somberheid. Bij vrouwen in de eerste fase van de overgang bleef er ook daarna een verschil9. Wat je zelf aan vergeetachtigheid merkt, komt in tests meestal niet terug. Alleen bij het leren van nieuwe dingen was er een zwak verband10.

Wat helpt tegen somberheid en angst in deze jaren?

Cognitieve gedragstherapie en bewegen hielpen in onderzoek bij vrouwen in de overgang tegen somberheid.

Bij vrouwen met overgangsklachten gaf cognitieve gedragstherapie, een vorm van gesprekstherapie, minder opvliegers, nachtzweten, somberheid, angst en vermoeidheid dan in de vergelijkingsgroepen. De effecten waren klein tot middelmatig en hielden lang aan, ook al namen ze met de tijd wat af11. Licht tot matig bewegen verminderde de somberheid bij vrouwen in en na de overgang. Angst nam alleen af bij vrouwen die al na de overgang waren. De uitkomsten liepen tussen de onderzoeken ver uiteen12. Een training in aandachtsoefeningen (mindfulness) veranderde niets aan hoe heftig de opvliegers waren. Vrouwen hadden er wel minder last van. Ook sliepen ze beter en voelden ze minder angst en stress13.

Tegen veel opvliegers kan hormoontherapie helpen. Voor je stemming maakt ze waarschijnlijk weinig of niets uit. Of ze bij andere overgangsklachten helpt, is niet duidelijk14. Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.

Hulp zoeken blijft het belangrijkste. Daarnaast kun je zelf iets doen, zoals vandaag even buiten bewegen15.

Wanneer naar je huisarts?

  • Veel last van de overgang: heb je veel last van opvliegers of andere overgangsklachten, of heb je die klachten terwijl je nog geen veertig bent, maak dan een afspraak1.
  • Steeds somberder of angstiger: je wordt steeds somberder, of je krijgt er angst of paniekaanvallen bij15.
  • Het lukt steeds minder: je kunt niet meer naar je werk, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter. Ook als mensen om je heen zich veel zorgen over je maken, is dat een reden om te gaan15.
  • Slapen blijft slecht: helpen de slaapadviezen niet genoeg, maak dan een afspraak8.
  • Vaak denken aan de dood: denk je vaak dat je niet meer wilt leven, bel of chat dan gratis met 113 via 113.nl en maak een afspraak bij je huisarts. In een psychische crisis bel je direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost. Heb je plannen om een einde aan je leven te maken, bel dan direct je huisarts, de huisartsen-spoedpost of 11216.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Somberder, sneller geprikkeld en slechter slapen rond je vijftigste kan met de overgang te maken hebben. Er kan meer tegelijk spelen: opvliegers, slaap, een eerdere depressie en wat er verder in je leven verandert. Een bloedtest laat niet zien of je in de overgang bent. Kies één ding dat je deze week doet, bijvoorbeeld elke dag even buiten bewegen. Word je steeds somberder of heb je veel last van de overgang, dan is je huisarts de plek om te beginnen.

Veelgestelde vragen

Kan een bloedtest laten zien of ik in de overgang ben?

Nee. Om te weten of je in de overgang bent, heeft het geen zin je bloed te laten testen. De overgang kan ergens tussen je veertigste en zestigste beginnen en je laatste ongesteldheid valt gemiddeld rond je eenenvijftigste1.

Hoe lang duren overgangsklachten?

Vijf jaar na je laatste ongesteldheid zijn de klachten meestal minder1. Hoe het met je stemming gaat, hangt ook af van wat er naast de overgang speelt.

Kan een smartwatch laten zien hoe ik slaap?

Niet betrouwbaar. Een smartwatch meet je slaap niet betrouwbaar. Het advies is daarom om er geen te gebruiken. Wat wel bij de slaapadviezen hoort: elke dag een uur naar buiten, het liefst ’s ochtends8.

Helpen middelen die je voor de overgang kunt kopen?

Er zijn allerlei middelen voor de overgang te koop, met kruiden of met stoffen uit planten die op hormonen lijken. Artsen raden het gebruik ervan af14.

Ben ik depressief als ik me in de overgang somber voel?

Niet vanzelf. Thuisarts omschrijft een depressie als een somber gevoel of veel minder zin en plezier in dingen, bijna elke dag en het grootste deel van de dag, waardoor gewone dingen moeilijker gaan16. Of dat bij jou zo is, stelt je huisarts vast in een gesprek.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
In de eerste fase van de overgang komen depressieve klachten vaker voor REDELIJK Vrouwen in de perimenopauze hadden vaker depressieve klachten en diagnoses dan vrouwen vóór de overgang Dat de overgang de oorzaak is. Na de overgang werd geen verschil gevonden 2
Opvliegers gaan samen met somberheid en angst BEPERKT Vaker en heftiger opvliegers gingen samen met meer somberheid en angst, de meeste angst bij slecht slapen en zware opvliegers Wat oorzaak en wat gevolg is. Het ging om Amerikaanse vrouwen 4
Slecht slapen komt in en na de overgang vaker voor REDELIJK Ook als rekening werd gehouden met ouder worden, al is het verschil klein Hoe het bij jou gaat. Het verschilde per groep vrouwen 6
Concentratieklachten na de overgang hangen samen met slaap, angst en somberheid BEPERKT Na een natuurlijke overgang verdween het verschil met vrouwen vóór de overgang na correctie voor slaap, angst en somberheid Dat beter slapen je concentratie herstelt. Het was een momentopname 9
Cognitieve gedragstherapie bij overgangsklachten REDELIJK Minder opvliegers, somberheid en angst, met kleine tot middelmatige effecten die lang aanhielden Dat het bij iedereen werkt. Bij een overgang door een medische behandeling was het effect kleiner 11
Bewegen bij somberheid in en na de overgang REDELIJK Licht tot matig bewegen verminderde somberheid, angst alleen bij vrouwen na de overgang Welke vorm en hoeveel. De uitkomsten liepen ver uiteen 12

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (2026). Ik ben in de overgang. NHG. (laatst gewijzigd 17 aug 2026) bron
  2. Badawy Y, Spector A, Li Z, Desai R (2024). The risk of depression in the menopausal stages: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders. 357:126-133. PMID: 38642901 bron
  3. Vesco KK, Haney EM, Humphrey L, Fu R, Nelson HD (2007). Influence of menopause on mood: a systematic review of cohort studies. Climacteric. 10(6):448-465. PMID: 18049938 bron
  4. Gibson CJ, Ajmera M, O'Sullivan F, Shiozawa A, Lozano-Ortega G, Badillo EC, Venkataraman M, Mancuso S (2025). A Systematic Review of Anxiety and Depressive Symptoms Among Women Experiencing Vasomotor Symptoms Across Reproductive Stages in the US. International Journal of Women's Health. 17:537-552. PMID: 40034973 bron
  5. Hoang J, Halliday K, Allen D, Mtika WM, Tranter E, Glover G, Tatnell L, Hippisley-Cox J, Coupland C, Hillman S, Hirst J (2026). Factors Associated With Menopause Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis. BJOG. PMID: 42087841 bron
  6. Xu Q, Lang CP (2014). Examining the relationship between subjective sleep disturbance and menopause: a systematic review and meta-analysis. Menopause. 21(12):1301-1318. PMID: 24800878 bron
  7. Pei M, Gibson CJ, Schembri M, Raghunathan H, Grady D, Ganz P, Huang AJ (2025). Hot flashes and sleep disruption in a randomized trial in menopausal women. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 232(1):102.e1-102.e9. PMID: 39038729 bron
  8. Thuisarts.nl (2024). Ik wil beter slapen: slaapadviezen. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  9. Page CE, Soreth B, Metcalf CA, Johnson RL, Duffy KA, Sammel MD, Loughead J, Epperson CN (2023). Natural vs. surgical postmenopause and psychological symptoms confound the effect of menopause on executive functioning domains of cognitive experience. Maturitas. 170:64-73. PMID: 36806931 bron
  10. Furey RT, Thomas EHX, Kulkarni J, Gurvich C (2025). Subjective versus objective cognition during menopause: A systematic review and meta-analysis. Journal of the International Neuropsychological Society. 31(5-6):459-477. PMID: 41122799 bron
  11. Ye M, Shou M, Zhang J, Hu B, Liu C, Bi C, Lv T, Luo F, Zhang Z, Liang S, Feng H, Qian C, Cao S, Liu Z (2022). Efficacy of cognitive therapy and behavior therapy for menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine. 52(3):433-445. PMID: 35199638 bron
  12. Yue H, Yang Y, Xie F, Cui J, Li Y, Si M, Li S, Yao F (2025). Effects of physical activity on depressive and anxiety symptoms of women in the menopausal transition and menopause: a comprehensive systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 22(1):13. PMID: 39856668 bron
  13. Carmody JF, Crawford S, Salmoirago-Blotcher E, Leung K, Churchill L, Olendzki N (2011). Mindfulness training for coping with hot flashes: results of a randomized trial. Menopause. PMID: 21372745 bron
  14. Thuisarts.nl (2026). Ik wil goed omgaan met klachten door de overgang. NHG. (laatst gewijzigd 17 aug 2026) bron
  15. Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
  16. Thuisarts.nl (2026). Ik heb een depressie. NHG. (laatst gewijzigd 6 aug 2026) bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts. Supplementen vervangen geen behandeling; overleg naast medicatie, bij zwangerschap of bij een lever- of schildklieraandoening met je huisarts of apotheker.