Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Neurodiversiteit

Neurodivergent: wat het betekent, waar het begrip vandaan komt en waarom het geen diagnose is

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Verschillende bladeren en stenen naast elkaar op een houten tafel in zacht daglicht
Snel antwoord

Neurodiversiteit is het idee dat mensen op heel verschillende manieren denken en waarnemen. Autisme en ADHD worden in die visie gezien als vormen van die verscheidenheid, niet in de eerste plaats als een verzameling tekorten. Neurodivergent is het woord voor iemand bij wie het denken zo'n eigen vorm heeft. Het begrip is door neurodivergente mensen zelf ontwikkeld en is geen diagnose. Of het om ADHD of autisme gaat, stelt een psycholoog of psychiater vast na een verwijzing door je huisarts. Bij je huisarts kun je gewoon vertellen wat je merkt of waar je last van hebt.

In dit artikel
  1. Wat betekent neurodivergent?
  2. Waar komt het begrip vandaan?
  3. Welke vormen vallen eronder?
  4. Is neurodivergent een diagnose?
  5. Wat merk je ervan in je dag en wat helpt daarbij?
  6. Hoe vind je de weg naar je huisarts?
  7. Wanneer naar je huisarts?
  8. Wat je hieruit kunt meenemen
  9. Veelgestelde vragen
  10. Waar het bewijs ophoudt
  11. Hulp en ondersteuning
  12. Bewijsoverzicht


Misschien las je het woord in een bericht van iemand die je kent, of herkende je jezelf in een filmpje over ADHD of autisme. Dan wil je weten wat het precies betekent en of het iets over jou zegt. Wat houdt neurodivergent in, waar komt het begrip vandaan en hoe vind je de weg als je vragen hebt over jezelf?

Wat betekent neurodivergent?

Neurodiversiteit staat voor de verscheidenheid aan manieren waarop mensen denken en waarnemen. Wie zo kijkt ziet autisme als één vorm van variatie binnen die verscheidenheid. Het voorstel is om autisme ook zo te onderzoeken, met minder nadruk op wat iemand niet kan1.

Neurodivergent is het woord voor een persoon: iemand bij wie het denken binnen die verscheidenheid een eigen vorm heeft, zoals bij autisme of ADHD. Het woord ertegenover is neurotypisch. Neurodivergentie is het zelfstandig naamwoord dat erbij hoort. In gesprekken met zes vrouwen die als volwassene de diagnoses autisme en ADHD kregen, maakten de vrouwen zelf dat onderscheid tussen een neurodivergente en een neurotypische identiteit2.

Het woord beschrijft dus een manier van kijken. Het zegt nog niets over een uitslag of een vaststelling.

Waar komt het begrip vandaan?

Het begrip neurodiversiteit is door neurodivergente mensen samen ontwikkeld. Lange tijd gold één persoon als de bedenker: Judy Singer. Archiefstukken laten zien dat de term neurologische diversiteit al jaren eerder in gebruik was dan gedacht, met precies dezelfde betekenis3.

Uit de autistische gemeenschap kwam de oproep om autisme op een andere manier te onderzoeken. Later sloten ook onderzoekers zonder autisme zich daarbij aan. Een overzicht zet de bezwaren tegen de gangbare medische blik op een rij, in drie punten1:

  • Tekorten: de aandacht gaat vooral naar wat iemand niet kan.
  • De persoon los van de omgeving: het onderzoek kijkt naar het individu en nauwelijks naar wat eromheen gebeurt.
  • Een smalle blik: een te smal perspectief beperkt wat er over autisme te weten valt.

Een stelling uit die discussie gaat nog verder: autisme laat verschil zien en soms een beperking, maar geen stoornis. Een beperking vraagt om steun, acceptatie en redelijke aanpassingen in de samenleving. Een stoornis wordt meestal gezien als iets wat genezing of behandeling nodig heeft4.

Wat je eraan hebt: het begrip nodigt uit om ook naar je omgeving te kijken, naar wat je dag zwaarder of lichter maakt.

Welke vormen vallen eronder?

ADHD en autisme vallen er in elk geval onder. Wat er verder bij hoort ligt niet vast: ook onderzoekers zijn het oneens over voor wie de benadering precies geldt5.

  • ADHD: wie ADHD heeft, kan druk zijn, moeilijk de aandacht ergens bij houden of dingen doen zonder er eerst over na te denken. Volwassenen hebben vaak minder last van het drukke dan kinderen met ADHD6.
  • Autisme: mensen met autisme ervaren heftiger wat ze horen, zien, ruiken, proeven en voelen. Ze hebben vaak moeite met veranderingen en onverwachte dingen. Ieder mens met autisme is anders7.
  • Allebei: ADHD en autisme komen ook samen voor, want mensen met autisme hebben vaker ADHD7. Wat die combinatie in je dag betekent, lees je in AuDHD.

Hoe hoogsensitiviteit zich verhoudt tot autisme en ADHD, lees je in hoogsensitiviteit. Herken je iets uit de beschrijvingen hierboven, dan kan dat een reden zijn om het met je huisarts te bespreken.

Is neurodivergent een diagnose?

Nee, neurodivergent is een begrip en geen diagnose. Voor sommige mensen past het woord bij een diagnose die ze al hebben, of voelt het als een deel van wie ze zijn2.

Over wat het begrip betekent voor bestaande diagnoses, is discussie. Sommigen menen dat de benadering alleen naar de samenleving kijkt en iemands eigen kenmerken buiten beschouwing laat. Dat standpunt is omstreden. Een deel van de vakliteratuur gaat ervan uit dat zowel je eigen kenmerken als je omgeving meetellen in wat er moeilijk is5.

Een vaststelling geeft wel iets wat het begrip niet geeft: de weg naar behandeling. Komt uit onderzoek dat je ADHD hebt, dan krijg je een behandeling bij een psycholoog of psychiater6.

Of het woord bij jou past, bepaal je zelf. Of het om ADHD of autisme gaat, onderzoekt een psycholoog of psychiater na een verwijzing door je huisarts.

Wat merk je ervan in je dag en wat helpt daarbij?

Misschien kost een gewone werkdag je meer moeite dan anderen zien. Volwassenen met ADHD vertelden in tien onderzoeken samen dat ze harder moeten werken om taken af te krijgen en om erbij te horen op hun werk. Wat hen steunt zijn onder meer eigen hulpmiddelen, zoals herinneringen en taken binnen een vaste structuur. Ook mensen dichtbij kunnen helpen, bijvoorbeeld door aan afspraken te herinneren. Een leidinggevende kan het werk ordenen met duidelijke afspraken en grenzen8.

Op het werk maakt de omgeving veel verschil. Werkenden met ADHD of autisme beschreven hoe flexibiliteit en acceptatie hen in staat stelden hun werk te doen. Steun die steeds wisselde of onvoorspelbaar was gaf juist veel stress en uitputting, met zware gevolgen voor werk en leven. Aanpassingen moesten op de persoon zijn afgestemd en ook rekening houden met wat er buiten het werk speelt9.

Wat zo’n dag kost en wat hem lichter maakt, lees je in ADHD en burn-out en autistische burn-out. Plannen, beginnen en schakelen krijgen een eigen uitleg in executieve functies. Hoe gevoeligheid voor afwijzing bij ADHD kan werken, staat in rejection sensitive dysphoria. Over het samenleven gaan ADHD en relaties en autisme en relaties.

Wat je zelf kunt doen

Schrijf vanavond in een paar woorden op wat je vandaag de meeste energie kostte en wat juist goed ging. Je klachten begrijpen en herkennen helpt om te zien waar problemen door komen en wat je dan kunt doen6. Bij een afspraak met je huisarts heb je zo ook iets concreets om te vertellen.

Hoe vind je de weg naar je huisarts?

Je hoeft niet zeker te weten wat er speelt om een afspraak te maken. Ook als je denkt dat je misschien autisme hebt, kun je bij je huisarts vertellen wat je merkt of waar je last van hebt. Vindt je huisarts meer onderzoek nodig, dan stuurt die je door naar iemand die veel weet over autisme, zoals een psycholoog of psychiater. Na dat onderzoek kan die zeggen of je autisme hebt7.

Drie stappen op een rij met een pijl ertussen. Neurodivergent is een begrip en geen diagnose. Herkennen: herken je iets uit de beschrijvingen hierboven, dan kan dat een reden zijn om het met je huisarts te bespreken. Huisarts: vindt je huisarts meer onderzoek nodig, dan stuurt die je door naar iemand die veel weet over autisme, zoals een psycholoog of psychiater. Bij ADHD stuurt je huisarts je door naar de geestelijke gezondheidszorg (ggz) om te onderzoeken of je ADHD hebt. Onderzoek: na dat onderzoek kan die zeggen of je autisme hebt.
Neurodivergent is een begrip en geen diagnose
Orvinda

Bij ADHD stuurt je huisarts je door naar de geestelijke gezondheidszorg (ggz) om te onderzoeken of je ADHD hebt. ADHD kan problemen geven thuis, op het werk en met andere mensen, bijvoorbeeld doordat je afspraken vergeet of slordige fouten maakt6. Wat jij in je eigen dag merkt, kun je bij je huisarts gewoon vertellen.

Wanneer naar je huisarts?

  • Als het je dag flink raakt: wanneer wat je merkt je werk, je relatie of je dagelijks leven flink raakt.
  • Als je wilt weten of het ADHD of autisme kan zijn: ook als je alleen denkt dat het misschien autisme is, kun je een afspraak maken7.
  • Als er somberheid of angst bij komt: met ADHD heb je een grotere kans op andere psychische klachten, zoals depressie of angst6.
  • Als je werk meespeelt: bij autisme kun je erover praten met je werkgever en ook contact opnemen met de bedrijfsarts10.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Neurodivergent is een begrip voor de verschillende manieren waarop mensen denken en waarnemen, met in elk geval ADHD en autisme als vormen. Het is geen diagnose. Wat je dag zwaarder of lichter maakt hangt ook af van je omgeving. Wil je weten wat er bij jou speelt, dan kun je vanavond opschrijven wat je vandaag de meeste energie kostte en dat meenemen naar je huisarts.

Veelgestelde vragen

Kun je ADHD of autisme pas als volwassene krijgen?

Nee, bij ADHD heb je de klachten al vanaf je kindertijd. Toch ontdekken sommige mensen het pas als ze volwassen zijn6.

Voor autisme geldt hetzelfde: dat heb je vanaf je geboorte7.

ADHD laat zich bij volwassenen op veel verschillende manieren zien en blijft bij veel mensen onopgemerkt11.

Hoe vaak komt ADHD bij volwassenen voor?

Wereldwijd heeft naar schatting 2,58 procent van de volwassenen ADHD die al in de kindertijd begon. Tel je alle volwassenen met ADHD-klachten mee, ongeacht of die in de kindertijd begonnen, dan is het 6,76 procent. Beide cijfers worden kleiner naarmate mensen ouder zijn12.

Waarom wordt het bij vrouwen soms later herkend?

Het moment van een diagnose autisme of ADHD hangt samen met hoe iemand zich ontwikkelt, met andere klachten die meespelen en met de verwachtingen en stereotiepe beelden van doorverwijzers en zorgverleners. Ook pogingen om te compenseren of te maskeren spelen mee13. Hoe dat er bij ADHD en bij autisme uitziet, lees je in ADHD bij vrouwen en autisme bij vrouwen.

Heeft neurodivergent zijn ook sterke kanten?

Autisme kan ook positieve kanten hebben. Mensen met autisme kunnen creatief zijn en op een originele manier denken. Ook zijn ze vaak heel trouw7.

Volwassenen met ADHD beschrijven zichzelf als creatief en vindingrijk. Taken organiseren is voor hen een uitdaging die ook voldoening kan geven8.

Waar het bewijs ophoudt

Hoe vaak ADHD en autisme bij volwassenen in Nederland voorkomen valt uit de wereldwijde schattingen niet precies af te leiden. Over welke vormen onder neurodivergent vallen, bestaat geen afspraak. Wat volwassenen met ADHD of autisme in hun dag steunt komt vooral uit hun eigen verhalen. Hoe goed een bepaalde aanpak werkt is daarmee nog niet getoetst.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Neurodiversiteit ziet autisme als één vorm van variatie BEPERKT Een voorstel om onderzoek anders in te richten, met drie bezwaren tegen de medische blik Niet dat deze blik mensen beter laat functioneren 1
Persoon en omgeving tellen allebei mee BEPERKT Een beschouwing over wat het begrip betekent en waar de discussie over gaat Niet voor wie het begrip precies geldt 5
Wereldwijd heeft 2,58 procent van de volwassenen ADHD REDELIJK Schatting voor 2020 van ADHD die in de kindertijd begon, lager bij ouderen Geen apart cijfer voor Nederland, niets over autisme 12
ADHD blijft bij veel volwassenen onopgemerkt BEPERKT Een overzicht over ADHD bij volwassenen Niet bij hoeveel mensen 11
Herinneringen en vaste structuur steunen volwassenen met ADHD BEPERKT Ervaringen uit tien onderzoeken met gesprekken Niet hoe groot het effect is, geen vergelijking 8
Flexibiliteit en voorspelbare steun op het werk maken werken mogelijk BEPERKT Ervaringen van werkenden met ADHD of autisme Niet getoetst als aanpak 9

Bronnen

  1. Pellicano E, den Houting J. (2022). Annual Research Review: Shifting from 'normal science' to neurodiversity in autism science. J Child Psychol Psychiatry. PMID: 34730840 bron
  2. Craddock E. (2026). Navigating residual diagnostic categories: The lived experiences of women diagnosed with autism and ADHD in adulthood. Health (London). PMID: 40258189 bron
  3. Botha M, Chapman R, Giwa Onaiwu M, et al. (2024). The neurodiversity concept was developed collectively: An overdue correction on the origins of neurodiversity theory. Autism. PMID: 38470140 bron
  4. Baron-Cohen S. (2017). Editorial Perspective: Neurodiversity - a revolutionary concept for autism and psychiatry. J Child Psychol Psychiatry. PMID: 28524462 bron
  5. Dwyer P. (2022). The Neurodiversity Approach(es): What Are They and What Do They Mean for Researchers? Hum Dev. PMID: 36158596 bron
  6. Thuisarts.nl (2026). Ik heb ADHD. NHG. (laatst gewijzigd 17 augustus 2026) bron
  7. Thuisarts.nl (2024). Ik denk dat ik misschien autisme heb. NHG. (laatst gewijzigd 21 maart 2024) bron
  8. Bjerrum MB, Pedersen PU, Larsen P. (2017). Living with symptoms of attention deficit hyperactivity disorder in adulthood: a systematic review of qualitative evidence. JBI Database System Rev Implement Rep. PMID: 28398986 bron
  9. Högstedt E, Igelström K, Korhonen L, et al. (2023). 'It's like it is designed to keep me stressed'-Working sustainably with ADHD or autism. Scand J Occup Ther. PMID: 36379218 bron
  10. Thuisarts.nl (2026). Ik heb autisme. NHG. (laatst gewijzigd 9 februari 2026) bron
  11. Buitelaar JK, Newcorn JH. (2026). Adult Attention Deficit-Hyperactivity Disorder. N Engl J Med. PMID: 42874105 bron
  12. Song P, Zha M, Yang Q, et al. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. J Glob Health. PMID: 33692893 bron
  13. Lai MC, Lin HY, Ameis SH. (2022). Towards equitable diagnoses for autism and attention-deficit/hyperactivity disorder across sexes and genders. Curr Opin Psychiatry. PMID: 35084380 bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.