Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Burn-out en herstel

Schematherapie bij burn-out: wat er wel en niet is onderzocht

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Gesprek tussen een man en een therapeut in twee fauteuils in een lichte kamer
Snel antwoord

Schematherapie is een gesprekstherapie die werkt aan vaste patronen in hoe je naar jezelf en anderen kijkt. Of ze helpt bij burn-out is niet onderzocht. Het onderzoek gaat vooral over mensen met een persoonlijkheidsstoornis. Bij hen nemen de klachten gemiddeld wat af. Bij hulpverleners gaan hoge eisen aan jezelf samen met meer uitputting. De werkdruk telt daarnaast ook mee. De Nederlandse huisartsenrichtlijn noemt schematherapie niet en beschrijft herstel in drie fasen. Herken je die hoge eisen bij jezelf, dan kun je daaraan werken, ook zonder deze therapie. De huisartsenrichtlijn noemt dat bij overspanning en burn-out een deel van het herstel.

In dit artikel
  1. Wat is schematherapie eigenlijk?
  2. Helpt schematherapie bij burn-out?
  3. Waarvoor is schematherapie wel onderzocht?
  4. Hangen zulke patronen samen met burn-out?
  5. Wat betekent het als je die hoge eisen herkent?
  6. Wat zegt de huisartsenrichtlijn dan wel?
  7. Hoe kom je bij een psycholoog terecht?
  8. Wanneer naar je huisarts?
  9. Wat je hieruit kunt meenemen
  10. Veelgestelde vragen
  11. Hulp en ondersteuning
  12. Bewijsoverzicht


Misschien kreeg je schematherapie aangeboden. Of je las erover en herkende jezelf meteen in de hoge eisen die je aan jezelf stelt en in het altijd klaarstaan voor anderen. Wat weet onderzoek eigenlijk over schematherapie bij burn-out?

Wat is schematherapie eigenlijk?

Schematherapie is een vorm van gesprekstherapie. Ze richt zich op vaste patronen in hoe je naar jezelf en naar anderen kijkt, die schema’s worden genoemd. Een voorbeeld is het steeds terugkerende gevoel dat je er niet bij hoort of dat er iets mis met je is1.

Naast die patronen kijkt de therapie naar de manier waarop je ermee omgaat, zoals jezelf afsluiten2. Schematherapie probeert die patronen te veranderen en daarmee ook de klachten3.

Helpt schematherapie bij burn-out?

Dat is niet onderzocht. Het onderzoek naar schematherapie gaat vooral over mensen met persoonlijkheidsproblemen. Voor andere klachten is er nog weinig goed bewijs3.

Niet onderzocht is iets anders dan niet werkzaam. Er is alleen geen onderzoek bij mensen met burn-out waarop je een keuze kunt bouwen.

Ook de Nederlandse huisartsenrichtlijn, de NHG-Standaard Overspanning en burn-out, noemt schematherapie niet. Ze geeft er dus ook geen oordeel over, positief of negatief4.

Waarvoor is schematherapie wel onderzocht?

Vooral voor persoonlijkheidsstoornissen, zoals borderline.

Mensen in die groep gaan er in meerdere onderzoeken op vooruit, met wat minder klachten en een iets betere kwaliteit van leven dan in de controlegroepen5. Bij borderline deed schematherapie met gesprekken alleen en in een groep het beter dan de gewone zorg6. Tegenover dialectische gedragstherapie, een andere therapie voor borderline, was er geen duidelijk verschil. In beide groepen gingen mensen sterk vooruit7.

Al die mensen hadden andere klachten dan burn-out. Wat bij hen hielp kun je niet zomaar doortrekken naar jouw situatie.

Hangen zulke patronen samen met burn-out?

Bij hulpverleners gaan sommige patronen samen met meer uitputting. De werkdruk zelf telt daarnaast mee.

Bij psychologen in opleiding ging één patroon samen met een hoge burn-out: altijd heel hoge eisen aan jezelf stellen8. Bij therapeuten speelden hoge eisen en het wegdrukken van je eigen gevoelens en behoeften een rol in het verband tussen een moeilijke jeugd en uitputting. Jezelf opofferen voor anderen deed dat niet9. Dit soort onderzoek is vooral gedaan bij psychologen, therapeuten en zorgmedewerkers210. In een ander onderzoek bij psychologen liep maar een klein deel van het verband tussen zware werkeisen en uitputting via de manier waarop ze met zulke patronen omgingen11.

Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit. Het zegt iets over kwetsbaarheid, maar niets over wat een behandeling doet.

Wat betekent het als je die hoge eisen herkent?

Het is geen diagnose en geen uitslag van een test. De huisartsenrichtlijn noemt zulke eigenschappen iets om in je herstel aan te werken, met als voorbeelden geen nee kunnen zeggen en anderen willen plezieren4.

Je snel verantwoordelijk voelen voor anderen of alles goed willen doen kan extra spanning geven. Diezelfde eigenschappen hebben ook goede kanten12. Over hoge eisen aan jezelf gaat perfectionisme en burn-out. Hoe je vaker nee zegt staat in grenzen stellen op je werk.

Wat je zelf kunt doen

Schrijf vandaag één moment op waarop je je verantwoordelijk voelde voor iemand anders of iets perfect wilde doen. Zet erbij wat daar ook goed aan was. Zo zie je beide kanten van dezelfde eigenschap.

Wat zegt de huisartsenrichtlijn dan wel?

Ze beschrijft herstel in drie fasen. Eerst kom je tot rust. Daarna zet je de problemen op een rij en ga je ze oplossen, waarna je in de laatste fase je dagelijks leven en je werk weer oppakt4. Hoe lang elke fase gemiddeld duurt staat in hoe lang duurt een burn-out.

Wat de richtlijn verder noemt rust op dun bewijs. De huisarts kan mindfulness onder de aandacht brengen, al is dat bewijs niet sterk. Voor begeleide zelfhulp en probleemoplossende therapie is het bewijs heel zwak. Of probleemoplossende therapie helpt is onzeker. Ontspanningsoefeningen zijn bij overspanning niet op die manier onderzocht. De richtlijn raadt ze toch aan, op grond van de ervaring van de huisartsen die haar schreven4.

Hoe zulke oefeningen eruitzien staat in mindfulness-oefeningen.

Hoe kom je bij een psycholoog terecht?

De weg loopt via je huisarts of de praktijkondersteuner (POH-GGZ), die kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk geeft. De huisarts kan je doorsturen naar een psycholoog13. Een BIG-geregistreerde GZ-psycholoog of klinisch psycholoog kan helpen.

In dat gesprek kijkt de huisarts ook of er iets anders meespeelt, zoals een depressie, een angststoornis of te veel drinken. Over de kosten zegt de richtlijn één ding. Een verwijzing naar de ggz vanwege overspanning of burn-out wordt niet vergoed uit het basispakket4.

Wil je met een psycholoog praten, zeg dat dan tegen je huisarts12.

Wanneer naar je huisarts?

  • Je komt er zelf niet uit: de spanning neemt niet af en je wilt hulp.
  • Er komt iets bij: je wordt angstig of krijgt last van paniek, of je voelt je steeds somberder.
  • Het gaat achteruit: je kunt niet meer naar je werk, je komt moeilijk uit bed of je eet steeds slechter.
  • Alcohol of drugs: je drinkt te veel of bent drugs gaan gebruiken.
  • Anderen maken zich zorgen: mensen om je heen zijn ongerust over hoe het met je gaat14.
  • Je wilt met een psycholoog praten: de huisarts kan je doorsturen.
  • Je werk speelt mee: bespreek het met je werkgever en neem contact op met de bedrijfsarts13.
  • Je herstel stokt: komt het drie tot zes weken lang niet verder zonder duidelijke reden, dan bespreekt de huisarts een verwijzing naar de ggz4. Meer daarover staat in verwaarloosde burn-out.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Of schematherapie helpt bij burn-out is niet onderzocht. Bij persoonlijkheidsstoornissen zijn de uitkomsten wel gunstig. Herken je hoge eisen aan jezelf of altijd klaarstaan voor anderen, dan is dat iets om aan te werken, met oog voor de goede kanten ervan. Wat er op je werk van je gevraagd wordt, telt daarnaast mee. Wil je met een psycholoog praten, begin dan bij je huisarts of de POH-GGZ.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt schematherapie?

Voor burn-out is dat niet bekend. Bij een depressie samen met een persoonlijkheidsstoornis gingen mensen met twee keer zoveel sessies sneller vooruit. Na anderhalf en na twee jaar stonden beide groepen er even goed voor15.

Maakt iedereen het traject af?

Niet altijd. In het Nederlandse borderline-onderzoek was na een jaar ongeveer drie op de tien mensen gestopt. Na twee jaar was dat bijna de helft7.

Werkt schematherapie beter in een groep of alleen?

Bij burn-out is dat niet onderzocht. In het grote onderzoek bij borderline verschilde de vorm die vooral in een groep werd gegeven niet duidelijk van de gewone zorg6. Een ander overzicht vond juist dat de groepsvorm het beter deed dan gesprekken alleen5. De twee onderzoeken vergeleken niet dezelfde vormen, dus welke vorm het best werkt is nog niet duidelijk.

Kan het herkennen van je patronen burn-out voorkomen?

Dat is niet bekend. Er is geen onderzoek dat mensen lang genoeg volgde om dat te zien. De onderzoekers die het verband bij therapeuten vonden noemen hun eigen uitkomst voorlopig9.

Is een vragenlijst over schema’s een test op burn-out?

Nee. Zo’n vragenlijst zegt iets over hoe je naar jezelf en anderen kijkt. Of je overspannen bent of een burn-out hebt stelt je huisarts vast.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Schematherapie vermindert klachten en verbetert de kwaliteit van leven bij persoonlijkheidsstoornissen REDELIJK Minder klachten en iets betere kwaliteit van leven dan controlegroepen Niets over burn-out 5
Een combinatie van gesprekken alleen en in een groep deed het bij borderline beter dan gebruikelijke zorg REDELIJK Eén groot onderzoek in meerdere landen. De vorm vooral in een groep verschilde niet duidelijk van gewone zorg Niets over burn-out of over welke vorm bij jou past 6
Schematherapie en dialectische gedragstherapie verschilden niet duidelijk bij borderline, met in beide groepen grote verbetering BEPERKT Geen duidelijk verschil, met grote verbetering in beide groepen, in een Nederlands onderzoek Niet dat ze gelijkwaardig zijn. Niets over burn-out 7
Schema’s en klachten veranderden in elf van twaalf onderzoeken. Buiten persoonlijkheidsstoornissen is het bewijs schaars BEPERKT Eerste resultaten bij persoonlijkheidsstoornissen Niet hoe het werkt. Weinig bewijs bij andere klachten 3
Veeleisende normen was het enige schema dat samenging met hoge burn-out bij psychologen in opleiding BEPERKT Samen voorkomen in één groep hulpverleners Geen oorzaak. Niets over behandeling 8
Meer sessies gaven snellere verbetering, maar na 18 en 24 maanden geen beter resultaat BEPERKT Bij depressie met een persoonlijkheidsstoornis Niets over burn-out. De auteurs vragen om voorzichtigheid 15

Bronnen

  1. Bishop A, Younan R, Low J et al. (2022). Early maladaptive schemas and depression in adulthood: A systematic review and meta-analysis. Clin Psychol Psychother. PMID: 34131990 bron
  2. Simpson S, Simionato G, Smout M et al. (2019). Burnout amongst clinical and counselling psychologist: The role of early maladaptive schemas and coping modes as vulnerability factors. Clin Psychol Psychother. PMID: 30203882 bron
  3. Taylor CDJ, Bee P, Haddock G (2017). Does schema therapy change schemas and symptoms? A systematic review across mental health disorders. Psychol Psychother. PMID: 28035734 bron
  4. NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
  5. Zhang K, Hu X, Ma L et al. (2023). The efficacy of schema therapy for personality disorders: a systematic review and meta-analysis. Nord J Psychiatry. PMID: 37402124 bron
  6. Arntz A, Jacob GA, Lee CW et al. (2022). Effectiveness of Predominantly Group Schema Therapy and Combined Individual and Group Schema Therapy for Borderline Personality Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. PMID: 35234828 bron
  7. Wibbelink CJM, Kamphuis JH, Sinnaeve R et al. (2026). Dialectical Behavior Therapy vs Schema Therapy for Patients With Borderline Personality Disorder: The BOOTS Multicenter Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. PMID: 42018336 bron
  8. Kaeding A, Sougleris C, Reid C et al. (2017). Professional Burnout, Early Maladaptive Schemas, and Physical Health in Clinical and Counselling Psychology Trainees. J Clin Psychol. PMID: 28505385 bron
  9. Fitzhardinge M, Blackman L, Pilkington PD (2025). Adverse Childhood Experiences and Emotional Exhaustion in Therapists: The Mediating Role of Early Maladaptive Schemas. Clin Psychol Psychother. PMID: 40631727 bron
  10. Bamber M, McMahon R (2008). Danger-early maladaptive schemas at work!: The role of early maladaptive schemas in career choice and the development of occupational stress in health workers. Clin Psychol Psychother. PMID: 19115432 bron
  11. Smout MF, Simpson SG, Stacey F et al. (2022). The influence of maladaptive coping modes, resilience, and job demands on emotional exhaustion in psychologists. Clin Psychol Psychother. PMID: 34128291 bron
  12. Thuisarts.nl, "Ik heb een burn-out. Hoe word ik beter?". NHG. (laatst gewijzigd 8 mei 2026) bron
  13. Thuisarts.nl, "Ik heb een burn-out". NHG. (laatst gewijzigd 5 aug 2025) bron
  14. Thuisarts.nl, "Ik wil beter omgaan met stress". NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
  15. Kool M, van den Eshof VH, Van R et al. (2025). Long-term dosage effects of psychodynamic and schema therapy in depressed patients with personality disorders: 18 and 24 months follow-up of a randomized controlled trial. Psychol Med. PMID: 40692501 bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.