Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Slaap

Slecht slapen: wat het is, wat je eerst probeert en wanneer je naar de huisarts gaat

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Vrouw zit 's ochtends op de rand van het bed en rekt zich uit in het daglicht van het raam
Snel antwoord

Slecht slapen is moeilijk in slaap komen, lang wakker liggen of te vroeg wakker worden en daar overdag last van hebben. Het kan beginnen bij iets wat stress geeft. Is die oorzaak weg, dan gaan de slaapproblemen vaak ook weer over. De eerste stappen zijn klein: elke dag rond dezelfde tijd opstaan, elke dag naar buiten, geen cafeïne in de zes uur voor het slapengaan en je telefoon op tijd weg. Helpen die adviezen na een paar weken niet genoeg, dan kies je samen met je huisarts een behandeling die bij je past.

In dit artikel
  1. Wat is slecht slapen?
  2. Hoe vaak komt slecht slapen voor?
  3. Waardoor slaap je slecht?
  4. Wat doet slecht slapen met hoe je je voelt?
  5. Wat kun je zelf als eerste proberen?
  6. Wat als de adviezen niet genoeg helpen?
  7. Wanneer naar je huisarts?
  8. Wat je hieruit kunt meenemen
  9. Veelgestelde vragen
  10. Waar het bewijs ophoudt
  11. Hulp en ondersteuning
  12. Bewijsoverzicht


Het is drie uur ’s nachts en je ligt alweer wakker, terwijl je hoofd de dag van morgen doorloopt. Na een paar weken zie je al op tegen de avond. Wat is slecht slapen precies, wat kun je zelf als eerste proberen en wanneer is je huisarts de plek?

Wat is slecht slapen?

Slecht slapen is moeilijk in slaap vallen, lang wakker liggen of te vaak of te vroeg wakker worden. Daar merk je overdag iets van: je bent moe en hebt geen energie, je voelt je somber of hebt nergens zin in, je bent sneller boos of in tranen en je kunt je aandacht minder goed ergens bij houden1.

Of je genoeg uitrust, merk je vooral overdag: voel je je fit of best fit, dan heb je genoeg geslapen. En je hebt vaak langer geslapen dan je denkt1.

Hoe vaak komt slecht slapen voor?

Slecht slapen komt heel veel voor. Ongeveer 10 procent van de volwassenen heeft slapeloosheid die als aandoening telt, terwijl nog eens 20 procent er af en toe last van heeft2.

Het is ook een van de klachten waarmee mensen het vaakst bij een arts komen3. Je hoeft dus niet te aarzelen om het bij je huisarts ter sprake te brengen.

Waardoor slaap je slecht?

Slecht slapen komt vaak door te veel stress in je lichaam, geen vast slaapritme, middelen die slecht zijn voor je slaap (zoals cafeïne, alcohol of nicotine) of psychische klachten4.

Het kan beginnen met iets wat spanning geeft en weer verdwijnen als dat voorbij is. Soms blijft het: wie steeds moe is, heeft meer last van stress en zorgen, en slaapt daardoor nog slechter1.

Een paar slechte nachten zijn iets anders dan slapeloosheid die blijft. Wat dat verschil is en wat er gebeurt als je slaap probeert in te halen, lees je in Insomnia. Lig je vooral te malen, dan vind je in Piekeren: waarom het blijft malen wat je ertegen kunt doen.

Wat doet slecht slapen met hoe je je voelt?

Na slechte nachten ben je vaak moe, somberder en sneller boos1. Andersom gaat het met je stemming vaak beter als je slaap vooruitgaat. In 65 proeven met samen 8608 deelnemers kregen mensen een van 72 verschillende aanpakken die hun slaap verbeterden; welke aanpak en hoe lang verschilde per proef. Vergeleken met wie zo’n aanpak niet kreeg, waren ze daarna minder somber, minder angstig en minder gestrest en piekerden ze minder. Hoe meer de slaap vooruitging, hoe groter dat verschil5.

Ben je al langer somber, dan is dat een reden om naar je huisarts te gaan, los van hoe je slaapt.

Wat kun je zelf als eerste proberen?

De eerste stappen pakken aan waar slecht slapen vaak door komt, zoals een onregelmatig ritme en middelen die je wakker houden. Vier adviezen zijn een goed begin:

  • Vaste opsta-tijd: ga elke dag rond dezelfde tijd uit bed, ook als je niet bent uitgeslapen en ook in het weekend.
  • Daglicht: ga elke dag een uur naar buiten, het liefst in de ochtend.
  • Cafeïne: drink geen cafeïne in de zes uur voordat je gaat slapen.
  • Schermen: leg je telefoon, tablet of computer 1 of 2 uur voor het slapengaan weg.

Probeer ze een paar weken. Dan merk je welke adviezen jou helpen4.

Twee kaarten naast elkaar: eerst zelf, dan samen met je huisarts. Geef de adviezen een paar weken de tijd. Slaap je daarna nog slecht, of voel je je somber of angstig, dan kies je samen met je huisarts wat past. De eerste kaart, zelf proberen: vier adviezen zijn een goed begin, namelijk vaste opsta-tijd, daglicht, cafeïne en schermen. De tweede kaart, huisarts: samen met je huisarts kies je een behandeling om beter te slapen. Daaronder staan drie regels. Je voelt je somber, angstig, eenzaam of overspannen. Je stopt vaak met ademen in je slaap en bent overdag heel slaperig. Gevaarlijk slaperig. De band vraagt: geen verbetering? De adviezen helpen niet genoeg.
Geef de adviezen een paar weken de tijd
Orvinda

Wil je je gewoonten op een rij zetten, dan kan dat met de slaap-hygiëne-check. De uitwerking van deze adviezen en van korter in bed liggen als behandeling staat in Slaaphygiëne en slaaprestrictie. Wat meditatie en mindfulness voor je slaap doen, lees je in Slaapmeditatie.

Wat je zelf kunt doen: houd een week een slaapdagboek bij om uit te zoeken waardoor jij slecht slaapt4.

Vul het niet ’s nachts in. Dan kijk je steeds op de klok en ga je slechter slapen6.

Wat als de adviezen niet genoeg helpen?

Volg je de adviezen en blijf je slecht slapen, kies dan samen met je huisarts een behandeling die bij je past7.

Bij slapeloosheid die blijft is cognitieve gedragstherapie volgens de Europese richtlijn de eerste behandeling. Dat geldt voor volwassenen van elke leeftijd, ook als er andere klachten meespelen. De therapie kan met een behandelaar of digitaal8. Wat erin zit en hoe je eraan komt, staat in Slaaptherapie.

Wil je weten of slaappillen iets voor je zijn, praat dan met je huisarts over je slaapproblemen. In de meeste situaties zijn slaappillen geen goede behandeling: ze hebben weinig voordelen en veel nadelen9. Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.

Wanneer naar je huisarts?

Je kunt altijd een afspraak maken als je over je slaapproblemen wilt praten1. Het is in elk geval een goede stap in deze situaties:

  • De adviezen helpen niet genoeg: samen met je huisarts kies je een behandeling om beter te slapen4.
  • Je voelt je somber, angstig, eenzaam of overspannen, of er spelen veel problemen tegelijk: dan kan een gesprek helpen met de praktijkondersteuner (kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk) of met een psycholoog4.
  • Je stopt vaak met ademen in je slaap en bent overdag heel slaperig: heel soms zit er een slaapziekte achter, zoals slaap-apneu1.
  • Gevaarlijk slaperig: val je overdag bijna in slaap, bijvoorbeeld in het verkeer, bespreek het dan met je huisarts.
  • Je moet ’s avonds en ’s nachts steeds je benen bewegen: ook dat kan een slaapziekte zijn, rusteloze benen genoemd1.
  • Je werk houdt je uit je slaap: praat dan ook met de bedrijfsarts4.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Slecht slapen komt veel voor en kan beginnen bij iets wat stress geeft. Of je genoeg uitrust, merk je vooral aan hoe je je overdag voelt. Een goede eerste stap is elke dag rond dezelfde tijd uit bed gaan, ook na een slechte nacht en ook in het weekend. Geef de adviezen een paar weken de tijd. Slaap je daarna nog slecht, of voel je je somber of angstig, dan kies je samen met je huisarts wat past.

Veelgestelde vragen

Hoeveel slaap heb je nodig?

De meeste volwassenen slapen tussen de 7 en 9 uur per nacht, ouderen 7 of 8 uur. Ook korter dan 7 uur kan normaal zijn, want hoeveel slaap iemand nodig heeft verschilt per persoon. Je rust genoeg uit als je je overdag fit of best fit voelt1.

Wat verder normaal is bij inslapen en ’s nachts wakker worden, lees je in Inslapen en doorslapen.

Is slecht slapen hetzelfde als insomnia?

Ja, Thuisarts gebruikt insomnie en slapeloosheid als andere woorden voor slecht slapen1. In onderzoek bedoelt men met insomnia vaak de aandoening: meer dan een paar slechte nachten. Wanneer slapeloosheid kortdurend heet, wanneer ze blijft en waarom, lees je in Insomnia.

Kun je je slaap meten met een smartwatch?

Nee, een smartwatch kan je slaap niet betrouwbaar meten. Het advies is er daarom geen te gebruiken voor je slaap4.

Ook bij onderzoek naar slapeloosheid zijn een gesprek, vragenlijsten en een slaapdagboek de basis. Een slaapmeter om de pols hoort daar niet standaard bij8.

Meet je je hartslagvariatie (HRV), dan lees je in HRV meten thuis wanneer zo’n getal iets zegt.

Wat kun je doen als je ’s nachts ligt te piekeren?

Praat over problemen of zorgen als je die hebt. Dat hoort bij de adviezen om beter te slapen4.

Met de pieker-parkeer-tool kun je je zorgen parkeren voordat je naar bed gaat.

Waar het bewijs ophoudt

Waardoor slapeloosheid ontstaat en wat er dan in het lichaam gebeurt, is nog slecht begrepen3.

Wie beter gaat slapen voelt zich gemiddeld ook minder somber en gespannen. De 65 proeven testten samen 72 aanpakken; welke aanpak bij wie het meeste doet, zegt dit overzicht niet5.

Thuisarts adviseert geen cafeïne in de zes uur voor het slapengaan4. Ook koffie die zes uur van tevoren op is, kan je slaap al slechter maken1.

In 24 onderzoeken sliepen mensen na cafeïne gemiddeld 45 minuten korter dan zonder. Bij koffie bleef dat pas uit als de laatste kop minstens 8,8 uur voor bedtijd op was10. Hoeveel uur voor jou genoeg is, zegt dat onderzoek niet.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Ongeveer 10 procent van de volwassenen heeft slapeloosheid, nog eens 20 procent af en toe klachten BEPERKT Overzicht van bevolkingsonderzoek naar hoe vaak slapeloosheid voorkomt Geen Nederlands cijfer en niets over jouw eigen situatie 2
Een aanpak die de slaap verbetert, gaat samen met minder somberheid, angst, piekeren en stress REDELIJK In 65 proeven met 8608 deelnemers, vergeleken met een groep zonder die aanpak, met meer verschil naarmate de slaap meer verbeterde Welke aanpak en hoe lang, of het bij jou zo uitpakt. Het is geen behandeling van een depressie 5
Cafeïne maakt de nacht korter REDELIJK In 24 onderzoeken gemiddeld 45 minuten minder slaap, bij koffie pas geen kortere slaap meer vanaf 8,8 uur voor bedtijd Hoe gevoelig jij bent voor cafeïne 10

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (2026). Ik slaap slecht. Wat kan het zijn? NHG. (laatst gewijzigd 18 aug 2026) bron
  2. Morin CM, Jarrin DC. (2022). Epidemiology of Insomnia: Prevalence, Course, Risk Factors, and Public Health Burden. Sleep Med Clin. PMID: 35659072 bron
  3. Morin CM, Drake CL, Harvey AG, et al. (2015). Insomnia disorder. Nat Rev Dis Primers. PMID: 27189779 bron
  4. Thuisarts.nl (2024). Ik wil beter slapen: slaapadviezen. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  5. Scott AJ, Webb TL, Martyn-St James M, et al. (2021). Improving sleep quality leads to better mental health: A meta-analysis of randomised controlled trials. Sleep Med Rev. PMID: 34607184 bron
  6. Thuisarts.nl (2026). Ik ga een slaapdagboek invullen om te zien hoeveel ik slaap. NHG. (laatst gewijzigd 12 okt 2026) bron
  7. Thuisarts.nl (2024). Ik blijf slecht slapen en kies een behandeling. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  8. Riemann D, Espie CA, Altena E, et al. (2023). The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. PMID: 38016484 bron
  9. Thuisarts.nl (2024). Ik wil misschien slaappillen gaan slikken. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  10. Gardiner C, Weakley J, Burke LM, et al. (2023). The effect of caffeine on subsequent sleep: A systematic review and meta-analysis. Sleep Med Rev. PMID: 36870101 bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.