Veerkracht: wat het is en wat een training wel en niet kan
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Onderzoekers bedoelen niet allemaal hetzelfde met veerkracht. Er is geen omschrijving waar iedereen het over eens is. Groepstrainingen voor zorgpersoneel en zorgstudenten, vaak langer dan twaalf uur met mindfulness en gedragstherapie, gaven na afloop gemiddeld iets meer veerkracht en minder stress dan bijvoorbeeld een wachtlijst. De onderzoekers noemen dat zelf zeer onzeker. Bij artsen deden programma's van langer dan een week meer dan kortere. Ook je werk, de mensen om je heen en het aantal problemen dat tegelijk speelt, tellen mee. Gaat de spanning niet meer weg, dan kan je huisarts met je meedenken.
In dit artikel
- Wat bedoelen mensen met veerkracht?
- Wat levert een veerkrachttraining op?
- Wat kan een training niet beloven?
- Wat doen je werk en de mensen om je heen ermee?
- Wat als de stress niet meer weggaat?
- Wat kun je vandaag proberen?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Op je werk ligt een folder voor een veerkrachttraining. Je vraagt je af of die ook voor jou bedoeld is, nu je de laatste tijd sneller moe bent en minder kunt hebben dan vroeger. Heb je te weinig veerkracht, of vraagt je situatie gewoon veel van je?
Wat bedoelen mensen met veerkracht?
Met veerkracht bedoelt niet iedereen hetzelfde, ook onderzoekers niet. Wat het woord betekent, hangt af van wie het gebruikt en waarvoor.
Bij mantelzorgers van ernstig zieke naasten gaat het over hoe iemand zich aanpast aan een zware situatie en ermee omgaat1. Bij defensie en beveiliging gaat het over blijven presteren onder druk2. De onderzoekers die alle trainingen voor zorgstudenten bij elkaar legden, vragen om een gedeelde omschrijving en om te meten hoeveel stress elke deelnemer eigenlijk te verwerken kreeg3. Een veerkrachtscore staat ook niet los van hoe het verder met je gaat. Bij oudere volwassenen scoorden goede slapers hoger op veerkracht en wie somberder was lager4. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.
In onderzoek is veerkracht meestal een score die je zelf opgeeft op een vragenlijst5. Zo’n score is geen diagnose en geen oordeel over wie je bent.
Wat levert een veerkrachttraining op?
Gemiddeld gaven trainingen bij zorgpersoneel en zorgstudenten na afloop iets meer veerkracht en minder stress. Het bewijs daarvoor is zeer onzeker, zeggen de onderzoekers zelf.
Het ging vooral om artsen, verpleegkundigen en ander ziekenhuispersoneel. De meeste trainingen werden in een groep gegeven met de trainer erbij. Veel duurden langer dan twaalf uur of twaalf sessies, vaak met een mix van mindfulness en cognitieve gedragstherapie (leren anders kijken naar gedachten en gedrag). Vergeleken met bijvoorbeeld mensen op een wachtlijst gaven de deelnemers na afloop zelf meer veerkracht en minder stress aan. Hun somberheid was iets lager. Op angst en welbevinden zat geen duidelijk verschil en over de maanden daarna is nauwelijks iets gemeten5. Bij zorgstudenten was het beeld vergelijkbaar, met minder angst en stress maar zonder duidelijk verschil in somberheid3.
Duur lijkt mee te tellen. Bij artsen deden programma’s die langer dan een week liepen meer voor hun veerkracht dan programma’s van hoogstens een week, die geen duidelijk effect gaven6.
Biedt je werk een training aan, dan kun je vragen hoe lang hij loopt en hoe hij is opgebouwd.
Wat kan een training niet beloven?
Een training kan niet beloven dat zware dingen je later minder raken. Of programma’s later klachten voorkomen, is niet aangetoond. Welk onderdeel van een training het werk doet, is evenmin duidelijk.
In een klein onderzoek deden deelnemers drie weken lang rustige of juist inspannende oefeningen, of zaten ze in een vergelijkingsgroep. In alle groepen daalden somberheid en ervaren stress, zonder verschil tussen de groepen7. Bij defensie en beveiliging hing geen enkele meting of aanpak over verschillende taken heen steeds samen met beter presteren2. Bij militairen en hulpverleners werden programma’s vóór hun inzet vergeleken met niets of met een vergelijkingsgroep. De kwaliteit van dat onderzoek liet niet toe om te zeggen of zulke programma’s somberheid of posttraumatische klachten voorkomen. Wie zo’n programma aanbiedt, doet er volgens de onderzoekers goed aan bescheiden verwachtingen te hebben8.
Wat doen je werk en de mensen om je heen ermee?
Veerkracht speelt zich niet alleen in jou af. Ook je werk en de mensen om je heen spelen mee.
Bij zorgmedewerkers in de coronatijd gingen een goede manier van omgaan met stress, veerkracht en steun van anderen samen met een betere psychische gezondheid. De onderzoekers leggen daarom een deel van de opdracht bij de leiding, met steunend leiderschap en een werkomgeving die veerkracht ondersteunt9. Wie weinig mensen om zich heen heeft of zich eenzaam voelt, heeft een grotere kans om eerder te overlijden. Die kans is ongeveer even groot als bij bekende risico’s voor de gezondheid, of het nu om weinig contact gaat of om je alleen voelen10.
Speelt je werk mee: bespreek je situatie met de bedrijfsarts of een arbeidsdeskundige van het UWV. Wat er bekend is over de belasting zelf, lees je bij werkdruk en wat het bewijs zegt.
Je kunt ook sneller last van stress krijgen als je alles altijd heel goed wilt doen, moeilijk nee zegt of moeilijk om hulp vraagt. Over nee zeggen op je werk gaat grenzen stellen op je werk. Herken je iets hiervan, praat er dan over met iemand die je vertrouwt of schrijf het voor jezelf op11.
Wat als de stress niet meer weggaat?
Is de spanning extra groot of duurt ze erg lang, dan wordt stress een probleem en ongezond11.
Langdurige belasting van het lichaam (allostatische belasting) gaat samen met een slechtere lichamelijke en psychische gezondheid. Dat beeld kwam uit 267 onderzoeken bij gewone mensen en bij patiënten12.
Ook in je hoofd en je dagelijks leven kan het gaan schuren. Je huisarts spreekt van overspanning als spanningsklachten zoals moeheid, onrustig slapen, prikkelbaarheid, piekeren of moeite met concentreren samengaan met het gevoel dat je de controle kwijt bent of machteloos staat. Daarbij kun je duidelijk minder in je werk of je sociale leven13.
Of dat bij jou zo is, bekijkt je huisarts samen met jou. Wat er bekend is over herstel na lange uitputting, staat bij burn-out en herstel. Bij stress die al heel lang duurt, is het belangrijk om iets aan de oorzaak te doen14.
Wat kun je vandaag proberen?
Hulp zoeken gaat voor als je die nodig hebt, daarnaast kun je zelf iets doen. Bewegen hoort daarbij, het liefst buiten11.
Kies vandaag één moment om buiten te bewegen, in het tempo dat je energie toelaat. Het hoeft geen training te zijn en het hoeft niets te bewijzen.
Wanneer naar je huisarts?
Maak een afspraak bij je huisarts als een of meer van deze dingen spelen11:
- Het lukt je niet alleen: je krijgt de stress niet minder en je wilt graag hulp.
- Er komt meer bij: angst of paniekaanvallen, of je wordt steeds somberder.
- Het gaat slechter: je kunt niet meer naar je werk, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter.
- Alcohol of drugs: je drinkt te veel of je bent drugs gaan gebruiken.
- Zorgen om je heen: mensen om je heen maken zich veel zorgen over je.
- Al heel lang stress: zoek dan hulp bij je huisarts of de praktijkondersteuner14.
- Een psychische crisis: bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost15.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Met veerkracht bedoelt niet iedereen hetzelfde en een score op een vragenlijst is geen oordeel over jou. Een training kan iets opleveren, al kan niemand vooraf beloven wat hij voor jou doet. Vraag bij een aanbod hoe lang het loopt en hoe het is opgebouwd. Je werk, de mensen om je heen en het aantal problemen tegelijk wegen mee. Blijft de stress hangen of word je somberder, maak dan een afspraak bij je huisarts.
Veelgestelde vragen
Betekent veerkracht dat stress je niet meer raakt?
Nee. Spanning hoort bij het leven: je ademhaling en hartslag gaan omhoog en je spieren spannen aan, zodat je kunt presteren en snel kunt reageren als het nodig is11. Dat je spanning voelt, betekent dus niet dat je iets mist.
Raak je overspannen omdat je te weinig veerkracht hebt?
Stress duurt vaak extra lang als je meer problemen tegelijk hebt14. Dat zegt vooral iets over hoeveel er tegelijk op je afkomt. Over wie overspannen is, zegt de NHG-Standaard Overspanning en burn-out: “Het overgrote deel van de mensen die overspannen zijn wordt spontaan beter, ook zonder speciale begeleiding”13. Blijven de klachten, dan is je huisarts de plek om te beginnen.
Kan een veerkrachttraining kwaad?
In de drie onderzoeken bij zorgpersoneel die bijhielden of er nadelige gevolgen waren, werd er geen enkele gemeld5. Drie onderzoeken is weinig, dus helemaal uitsluiten kan dat nog niet.
Kun je zo’n training ook grotendeels zelf doen?
Bij verpleegkundigen in de psychiatrie volgden deelnemers acht weken een mindfulnessprogramma als begeleide zelfhulp. Vergeleken met een groep zonder dat programma hadden ze daarna een hogere veerkrachtscore en een lagere burn-outscore16. Het gaat om één onderzoek in één beroepsgroep. Hoe mindfulness-oefeningen werken en wat er verder over bekend is, lees je bij mindfulness-oefeningen en het bewijs.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Een veerkrachttraining geeft zorgpersoneel na afloop meer veerkracht en minder stress | BEPERKT | Gemiddeld iets hogere veerkracht en minder stress en somberheid na vaak lange groepstrainingen, vergeleken met onder meer een wachtlijst | Wat er maanden later van over is, of het iets doet voor angst of welbevinden | 5 |
| Bij zorgstudenten geeft zo’n training meer veerkracht en minder angst en stress | BEPERKT | Een vergelijkbaar beeld direct na afloop | Of het iets doet voor somberheid of welbevinden | 3 |
| Programma’s van langer dan een week doen meer dan kortere | BEPERKT | Bij artsen meer effect op veerkracht, kortere programma’s zonder duidelijk effect | Of dat ook voor andere beroepen geldt | 6 |
| Acht weken begeleide zelfhulp met mindfulness gaat samen met meer veerkracht | BEPERKT | Bij verpleegkundigen in de psychiatrie een hogere veerkrachtscore en lagere burn-outscore dan een groep zonder programma | Of het buiten die ene groep en op langere termijn zo uitpakt | 16 |
| Weinig contact en eenzaamheid gaan samen met een grotere kans om eerder te overlijden | REDELIJK | De kans is vergelijkbaar met bekende risico’s, voor weinig contact en voor je eenzaam voelen | Dat meer contact die kans verlaagt | 10 |
| Langdurige belasting van het lichaam gaat samen met een slechtere gezondheid | REDELIJK | Over veel onderzoeken heen een slechtere lichamelijke en psychische gezondheid | Wat oorzaak en wat gevolg is | 12 |
Bronnen
- Palacio G C, Krikorian A, Gómez-Romero MJ, Limonero JT (2020). Resilience in Caregivers: A Systematic Review. Am J Hosp Palliat Care. PMID: 31830813 bron
- Jones MV, Smith N, Burns D, Braithwaite E, Turner M, McCann A, Walker L, Emmerson P, Webster L, Jones M (2022). A systematic review of resilient performance in defence and security settings. PLoS One. PMID: 36190945 bron
- Kunzler AM, Helmreich I, König J, Chmitorz A, Wessa M, Binder H, Lieb K (2020b). Psychological interventions to foster resilience in healthcare students. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 32691879 bron
- Hsiao FY, Chen ZJ, Tung HH, Wang SY, Lee WJ, Liang CK, Chen LK (2025). Analyzing sex-specific differences in sleep quality, resilience, and biomarkers among older adults in the Gan-Dau Healthy Longevity Plan. J Chin Med Assoc. PMID: 39285524 bron
- Kunzler AM, Helmreich I, Chmitorz A, König J, Binder H, Wessa M, Lieb K (2020a). Psychological interventions to foster resilience in healthcare professionals. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 32627860 bron
- Angelopoulou P, Panagopoulou E (2022). Resilience interventions in physicians: A systematic review and meta-analysis. Appl Psychol Health Well Being. PMID: 34019330 bron
- Epel ES, Don BP, Mayer SE, Blades R, Mason AE, Fromer E, O'Bryan JF, Dileo R, Guan JY, Schilf SJ, Cheng SS, Prather AA, Mendes WB (2025). A randomized controlled pilot trial of low and high arousal resilience interventions for depressive symptoms. Ann Behav Med. PMID: 41309213 bron
- Doody CB, Robertson L, Cox KM, Bogue J, Egan J, Sarma KM (2021). Pre-deployment programmes for building resilience in military and frontline emergency service personnel. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 34870330 bron
- Labrague LJ (2021). Psychological resilience, coping behaviours and social support among health care workers during the COVID-19 pandemic: A systematic review of quantitative studies. J Nurs Manag. PMID: 33843087 bron
- Holt-Lunstad J, Smith TB, Baker M, Harris T, Stephenson D (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: a meta-analytic review. Perspect Psychol Sci. PMID: 25910392 bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
- Guidi J, Lucente M, Sonino N, Fava GA (2021). Allostatic Load and Its Impact on Health: A Systematic Review. Psychother Psychosom. PMID: 32799204 bron
- NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Thuisarts.nl (2025). Ik heb al heel lang stress. NHG. (laatst gewijzigd 9 sep 2025) bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb een depressie. NHG. (laatst gewijzigd 6 aug 2026) bron
- Wang Q, Luan Y, Liu D, Dai J, Wang H, Zhang Y, Wang S, Dong X, Bi H (2024). Guided self-help mindfulness-based intervention for increasing psychological resilience and reducing job burnout in psychiatric nurses: A randomized controlled trial. Int J Nurs Pract. PMID: 37727093 bron
Verder lezen
Mentale gezondheid
Mentale gezondheid: hoe vaak klachten voorkomen, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt
Spanning hoort bij het leven. Ook angst gaat vaak weer over. Ben je bijna elke dag somber of…
Lees →
Burn-out en herstel
Burn-out herstel: wat het bewijs zegt over het beloop en over wat helpt
Herstel van burn-out verloopt volgens de huisartsenrichtlijn in drie fasen. Eerst kom je tot rust en vind je…
Lees →
Burn-out en herstel
Werkdruk en werkstress: wat er in Nederland gemeten wordt en wat ertegen helpt
Ongeveer een op de zes werknemers in Nederland heeft werk dat als stressvol telt: veel en snel moeten…
Lees →Ook binnen Orvinda: Grenzen stellen op je werk: wat er wel en niet onderzocht is · Mindfulness-oefeningen: wat werkt, wat niet, en waarom dat verschil zit in het programma · Mindfulness en ademhaling: wat zegt het bewijs echt? · Hoogsensitiviteit: wat het is, hoe het verschilt van autisme en ADHD en wat helpt bij overprikkeling
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.