Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Mentale gezondheid

Assertiviteit: wat het is, waarom nee zeggen zo lastig is en wat oefenen oplevert

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Twee vrouwen aan een keukentafel in een rustig gesprek, de een praat met open handen
Snel antwoord

Assertiviteit betekent dat je zegt wat je denkt, wilt of nodig hebt, op een manier die de ander ook ruimte laat. Het ligt tussen passief zwijgen en agressief doordrukken in. Moeilijk nee kunnen zeggen en graag aardig gevonden willen worden horen bij de dingen die je kans op klachten door stress groter maken (Thuisarts stress, 2026). Assertief reageren kun je oefenen. Verpleegkundigen zeiden vaker wat ze zagen of vonden als ze in de training konden oefenen, zo gaven ze meestal zelf aan (Lee, 2023). Je kunt klein beginnen, met één situatie.

In dit artikel
  1. In het kort
  2. Wat is assertiviteit en hoe verschilt het van passief of agressief?
  3. Waarom is nee zeggen voor sommige mensen zo moeilijk?
  4. Wat doet een training in assertiviteit?
  5. Word je minder gespannen of somber als je assertiever wordt?
  6. Wat kun je zelf doen in gesprekken thuis en op je werk?
  7. Helpt assertiviteit als je werk zwaar is of je weer aan het werk gaat?
  8. Wanneer naar je huisarts?
  9. Wat je hieruit kunt meenemen
  10. Veelgestelde vragen
  11. Hulp en ondersteuning
  12. Bewijsoverzicht

In het kort

Assertiviteit betekent dat je zegt wat je denkt, wilt of nodig hebt, op een manier die de ander ook ruimte laat. Het ligt tussen passief zwijgen en agressief doordrukken in. Moeilijk nee kunnen zeggen en graag aardig gevonden willen worden horen bij de dingen die je kans op klachten door stress groter maken1. Assertief reageren kun je oefenen. Verpleegkundigen zeiden vaker wat ze zagen of vonden als ze in de training konden oefenen, zo gaven ze meestal zelf aan2. Je kunt klein beginnen, met één situatie.


Iemand vraagt of je zaterdag komt helpen met verhuizen en je zegt ja, terwijl je weekend al vol zit. Op je werk neem je er nog een klus bij omdat de vraag zo vriendelijk klonk, en ’s avonds baal je van jezelf. Wat betekent assertief zijn precies en kun je het leren zonder een ander mens te worden?

Wat is assertiviteit en hoe verschilt het van passief of agressief?

Assertief ben je als je duidelijk zegt wat je vindt of wilt en de ander daarbij in zijn waarde laat. Bij passief gedrag houd je je mening of behoefte voor je, vaak om gedoe of teleurstelling te vermijden. Bij agressief gedrag kom je wel voor jezelf op, alleen gaat dat ten koste van de ander: harder, dwingender en zonder te luisteren.

Drie kaarten naast elkaar over assertiviteit. Het ligt tussen passief zwijgen en agressief doordrukken in. De eerste kaart, passief: bij passief gedrag houd je je mening of behoefte voor je, vaak om gedoe of teleurstelling te vermijden. De tweede kaart, assertief: assertief ben je als je duidelijk zegt wat je vindt of wilt en de ander daarbij in zijn waarde laat. De derde kaart, agressief: bij agressief gedrag kom je wel voor jezelf op, alleen gaat dat ten koste van de ander: harder, dwingender en zonder te luisteren. Oefenen: assertief reageren kun je oefenen. Je kunt klein beginnen, met één situatie.
Het ligt tussen passief zwijgen en agressief doordrukken in
Orvinda

Dat verschil leren zien is een vast onderdeel van trainingen in assertiviteit voor verpleegkundigen. Deelnemers leren er assertief van niet-assertief gedrag te onderscheiden en oefenen daarnaast de woorden zelf2.

Waarom is nee zeggen voor sommige mensen zo moeilijk?

Moeite met nee zeggen heeft in het dagelijks spraakgebruik een naam: people pleasing. Het is een herkenbaar patroon in gedrag, een diagnose is het niet. Thuisarts noemt een paar van die gewoontes bij de vraag wie meer kans heeft op klachten door stress: het heel moeilijk vinden om nee te zeggen, graag willen dat anderen je aardig vinden, moeilijk over je gevoel kunnen praten en moeilijk om hulp kunnen vragen als je die nodig hebt1.

Ook de NHG-Standaard Overspanning en burn-out noemt “goed willen doen voor anderen, geen nee kunnen zeggen” bij de risicofactoren3. Een risicofactor maakt de kans groter. Het is geen oorzaak en het zegt niet wat er met jou gaat gebeuren.

Wie sterk let op de goedkeuring van anderen (in het vak sociotropie), was in onderzoek bij gezonde volwassenen ook gevoeliger in de omgang met mensen, vooral voor de angst om verlaten te worden4. Bij jonge vrouwelijke verpleegkundigen die net begonnen, ging weinig passende assertiviteit samen met meer ontevredenheid over het werk en via die ontevredenheid met meer burn-outklachten op een vragenlijst5. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.

Stel je daarnaast hoge eisen aan jezelf, dan vind je meer in perfectionisme en burn-out.

Wat doet een training in assertiviteit?

Een training in assertiviteit helpt mensen in de meeste onderzochte groepen iets beter voor zichzelf of een ander op te komen. Het onderzoek is vooral gedaan bij zorgverleners en studenten. De uitkomsten lopen uiteen.

In acht onderzoeken uit de Verenigde Staten, Australië, Ierland en Taiwan had een training in bijna elke groep enig effect. Lessen van persoon tot persoon met verschillende werkvormen, steun van leidinggevenden en manieren van communiceren uit de luchtvaart, waar een team elkaar leert aanspreken, pasten daar het best bij. Of het effect op de lange duur blijft, is nog niet onderzocht6. In veertien onderzoeken bij verpleegkundigen en studenten verpleegkunde, de meeste in Azië, waren de uitkomsten wisselend. Meestal gaven de deelnemers zelf aan of ze vaker hun mond opendeden2.

Word je minder gespannen of somber als je assertiever wordt?

In een paar onderzoeken hadden mensen na een training minder last van stress of angst dan mensen zonder training. Het bewijs hiervoor is nog beperkt. Er zijn weinig onderzoeken, en twee van de drie gingen over studenten.

Bij honderd studenten daalden stress, angst en somberheid op een vragenlijst meer na een training in assertiviteit dan bij studenten zonder training, en ze werden er ook assertiever van7. Bij internationale studenten leidde een groepstraining tot minder negatieve gevoelens. Samen met het opschrijven van gevoelens had dezelfde training geen effect8. In een onderzoek naar cognitieve gedragstherapie gericht op assertiviteit hadden deelnemers na afloop minder sociale angst en voelden ze zich beter dan mensen op de wachtlijst. Op algemene angst had de therapie geen effect9.

Wat kun je zelf doen in gesprekken thuis en op je werk?

Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen. Thuisarts raadt aan te beginnen bij wat je het liefst anders wilt en daar een plan voor te maken, zoals vaker nee zeggen als iemand je iets vraagt of een probleem op je werk bespreken1.

Het helpt om zo’n gesprek echt te oefenen in plaats van het alleen in je hoofd te doen. Verpleegkundigen en studenten verpleegkunde zeiden vaker wat ze zagen of vonden als ze in de training konden oefenen, en dat gaven ze meestal zelf aan2. Je kunt het zelf proberen, thuis met de vraag van een familielid of op je werk met de vraag van een collega. Onderzocht is het vooral bij verpleegkundigen.

Wat je zelf kunt doen: kies één moment van de afgelopen week waarop je ja zei en nee bedoelde. Bedenk één korte zin die je de volgende keer zou willen zeggen en zeg hem een keer hardop, alleen of tegen iemand die je vertrouwt.

Helpt assertiviteit als je werk zwaar is of je weer aan het werk gaat?

Gaat het op je werk niet goed of lukt werken door de spanning minder, dan raadt Thuisarts aan het met je werkgever te bespreken en contact op te nemen met de bedrijfsarts10. Een training in assertiviteit komt daar hooguit naast.

Negenentwintig werknemers die vanwege psychische klachten met verlof waren, volgden een training in assertiviteit, samen met een therapievorm waarin je leert lastige gedachten en gevoelens toe te laten en te doen wat je belangrijk vindt (acceptance and commitment therapy). Na afloop vonden ze terugkeren naar het werk minder moeilijk, vooral in de omgang met collega’s11. Bij beginnende verpleegkundigen in de psychiatrie gingen assertieve vaardigheden, welbevinden en betrokkenheid bij het werk vooruit na een training12. In beide onderzoeken ontbrak een groep zonder training, dus wat de training zelf deed, blijft onzeker.

Wat er bekend is over grenzen aangeven op je werk, staat in grenzen stellen op je werk. Over de stappen terug naar je werk gaat re-integratie na burn-out.

Wanneer naar je huisarts?

Thuisarts noemt deze momenten om een afspraak bij je huisarts te maken1:

  • Het lukt niet alleen: je krijgt de stress niet minder en je wilt graag hulp.
  • Meer klachten: er komen klachten bij, zoals angst of paniekaanvallen, of je wordt steeds somberder.
  • Het gaat slechter: je kunt bijvoorbeeld niet meer naar je werk, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter.
  • Alcohol of drugs: je drinkt te veel of je bent drugs gaan gebruiken.
  • Zorgen om je heen: mensen om je heen maken zich veel zorgen over je.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Assertief zijn is zeggen wat je wilt of nodig hebt zonder de ander weg te drukken. Moeite met nee zeggen is herkenbaar en geen diagnose, al maakt het de kans op klachten door stress groter. Trainingen laten in onderzoek wisselende resultaten zien. Wat hielp, was oefenen in gesprekken die op echte situaties leken. Begin bij één moment dat je het liefst anders had gedaan en zeg één zin hardop.

Veelgestelde vragen

Is people pleasing een stoornis?

Nee, het is een herkenbaar patroon en geen diagnose. In de NHG-Standaard staat “anderen willen plezieren” als voorbeeld van een copingprobleem, een manier van omgaan met spanning. Het komt aan bod in de fase van herstel waarin je problemen en oplossingen op een rij zet3.

Kun je assertiviteit leren met een cursus?

Thuisarts noemt oefeningen en cursussen die kunnen helpen als je bijvoorbeeld vaker nee wilt zeggen. Volg je zo’n cursus online, dan kan je huisarts of de praktijkondersteuner je daarbij helpen1.

Werkt een training in assertiviteit voor iedereen?

Niet in elke groep. Bij ervaren anesthesiologen werd geen effect gezien. Wat de onderzoekers maten, was vooral gedrag in nagespeelde situaties, beoordeeld door waarnemers, en wat deelnemers zelf over hun kennis en houding zeiden6.

Krijg je meer zelfvertrouwen van een training in assertiviteit?

Bij verpleegkundigen gaat het onderzoek over het vertrouwen om assertief te communiceren, niet over zelfvertrouwen in het algemeen2. Bij tienermeisjes ging een training in probleemoplossen en assertiviteit samen met een hoger gevoel van eigenwaarde dan bij meisjes zonder training13. Over het verschil tussen zelfvertrouwen en eigenwaarde gaat zelfvertrouwen en onzekerheid.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Een training helpt zorgverleners en studenten iets beter voor zichzelf of een ander op te komen WISSELEND In bijna elke onderzochte groep enig effect, oefenen hielp bij uitspreken Vooral eigen oordeel van deelnemers, alleen zorg en studie, lange termijn onbekend 6 en 2
Een training gaat bij studenten samen met minder stress en negatieve gevoelens dan geen training BEPERKT Meer daling van stress, angst en somberheid dan zonder training Weinig onderzoeken, alleen studenten, niets over duur 7 en 8
Therapie gericht op assertiviteit geeft minder sociale angst dan wachten BEPERKT Minder sociale angst en meer welbevinden dan op de wachtlijst Eén onderzoek, geen effect op algemene angst 9
Weinig passende assertiviteit gaat samen met burn-outklachten BEPERKT Samenhang via ontevredenheid over het werk Geen oorzaak, één groep jonge vrouwelijke verpleegkundigen 5
Een training helpt bij terugkeer naar werk of als beginnende verpleegkundige BEPERKT Vooruitgang na de training Geen groep zonder training, kleine groepen 11 en 12
Sterke gerichtheid op goedkeuring gaat samen met gevoeligheid in contact met anderen BEPERKT Samenhang bij gezonde volwassenen Geen oorzaak, niets over nee zeggen zelf 4

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 februari 2026) bron
  2. Lee SE, Kim E, Lee JY, et al. (2023). Assertiveness educational interventions for nursing students and nurses: A systematic review. Nurse Educ Today. PMID: 36462396 bron
  3. NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
  4. Otani K, Suzuki A, Kamata M, et al. (2012). Interpersonal sensitivity is correlated with sociotropy but not with autonomy in healthy subjects. J Nerv Ment Dis. PMID: 22297313 bron
  5. Suzuki E, Takayama Y, Kinouchi C, et al. (2021). A causal model on assertiveness, stress coping, and workplace environment: Factors affecting novice nurses' burnout. Nurs Open. PMID: 33484627 bron
  6. Omura M, Maguire J, Levett-Jones T, et al. (2017). The effectiveness of assertiveness communication training programs for healthcare professionals and students: A systematic review. Int J Nurs Stud. PMID: 28964979 bron
  7. ElBarazi AS, Mohamed F, Mabrok M, et al. (2024). Efficiency of assertiveness training on the stress, anxiety, and depression levels of college students (Randomized control trial). J Educ Health Promot. PMID: 39268439 bron
  8. Tavakoli S, Lumley MA, Hijazi AM, et al. (2009). Effects of assertiveness training and expressive writing on acculturative stress in international students: A randomized trial. J Couns Psychol. PMID: 20357910 bron
  9. Hagberg T, Manhem P, Oscarsson M, et al. (2023). Efficacy of transdiagnostic cognitive-behavioral therapy for assertiveness: A randomized controlled trial. Internet Interv. PMID: 37273933 bron
  10. Thuisarts.nl (2025). Ik heb een burn-out. NHG. (laatst gewijzigd 5 augustus 2025) bron
  11. Ito D, Okabe Y, Nobushige A, et al. (2025). Functional assertiveness with acceptance and commitment therapy for employees returning to work: a preliminary investigation. Front Psychol. PMID: 39931283 bron
  12. Abdelaziz EM, Diab IA, Ouda MMA, et al. (2020). The effectiveness of assertiveness training program on psychological wellbeing and work engagement among novice psychiatric nurses. Nurs Forum. PMID: 32034762 bron
  13. Golshiri P, Mostofi A, Rouzbahani S. (2023). The effect of problem-solving and assertiveness training on self-esteem and mental health of female adolescents: a randomized clinical trial. BMC Psychol. PMID: 37032337 bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.