Zelfvertrouwen: waarom onzekerheid blijft hangen en wat er in onderzoek hielp
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Zelfvertrouwen gaat over wat je denkt te kunnen, zelfwaardering over hoe je jezelf als mens waardeert. Volgens een model uit de gedragstherapie blijft onzekerheid vaak hangen door wat je doet om haar te dempen, zoals blijven piekeren of een fout meteen willen rechtzetten. Therapie die zich richt op een negatief zelfbeeld liet in onderzoek vooruitgang zien, met wekelijkse sessies meer dan met één losse dag. Programma's rond zelfcompassie maakten mensen in onderzoek minder streng voor zichzelf. Word je steeds somberder of angstiger, dan is je huisarts de plek. Die kijkt met je welke hulp past.
In dit artikel
- Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en zelfwaardering?
- Waarom blijft onzekerheid hangen?
- Hoe hangen onzekerheid, stress en somberheid samen?
- Kan therapie je zelfvertrouwen versterken?
- Wat is zelfcompassie?
- Kun je zelfcompassie oefenen?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Je zegt iets in een overleg en ligt er ’s avonds nog wakker van. Of je krijgt een compliment en denkt meteen dat de ander het niet meent. Waar komt die onzekerheid vandaan en wat helpt om je zelfvertrouwen steviger te maken?
Wat is het verschil tussen zelfvertrouwen en zelfwaardering?
Zelfvertrouwen gaat meestal over iets wat je moet doen: je verwacht dat je een gesprek, een presentatie of een nieuwe taak aankunt. Zelfwaardering ligt dieper en gaat over hoe je over jezelf als persoon denkt, los van wat je presteert. Je kunt veel vertrouwen hebben in je vak en jezelf toch weinig waard vinden.
Het meeste onderzoek gaat over zelfwaardering. Volgens een model uit de gedragstherapie houdt iedereen een beetje bij hoe hij ervoor staat, in eigen ogen en in die van anderen. Bij mensen met weinig zelfwaardering kleuren diepere overtuigingen die inschatting negatiever, vooral in situaties die hun waarde lijken te bedreigen. Daaruit volgen gevoelens als somberheid, angst of schaamte1. Het blijft een model: het beschrijft hoe onzekerheid kan werken en toetst niet of een aanpak helpt.
Waarom blijft onzekerheid hangen?
Onzekerheid houdt zichzelf vaak in stand via wat je doet om haar kleiner te maken. Hetzelfde model noemt begrijpelijke reacties, zoals een fout meteen willen rechtzetten, extra hard werken zodat niemand een tekort ziet, steeds peilen of je wel goed genoeg bent en blijven malen. Zet je die reacties te vaak of op een onhandige manier in, dan houden ze de negatieve overtuiging over je eigen waarde juist overeind. Ze kunnen ook je dagelijks leven of je gezondheid raken1.
Orvinda
Herken je vooral dat malen, dan gaat Piekeren: waarom het blijft malen en wat je ertegen kunt doen daar verder op in.
Wat je zelf kunt doen: neem één moment van vandaag of gisteren waarop je je onzeker voelde en schrijf op wat je daarna deed om dat gevoel kleiner te maken. Volgens het model zitten juist in die reacties de dingen die onzekerheid laten voortduren. Of het opschrijven zelf helpt, is niet apart onderzocht.
Hoe hangen onzekerheid, stress en somberheid samen?
Onzekerheid en somberheid lopen vaak samen op. Een paar herkenbare gewoonten vergroten daarnaast de kans op klachten door stress: je wilt graag dat anderen je aardig vinden, je vindt het heel moeilijk om nee te zeggen en je wilt alles altijd heel goed doen2. Over nee zeggen gaat Assertiviteit, over alles goed willen doen Perfectionisme en burn-out.
Onderzoek dat mensen over langere tijd volgde, laat zien wat er vaak eerst komt. Wie weinig zelfwaardering had, kreeg later meer sombere klachten. Dat verband was sterker dan de omgekeerde weg van somberheid naar minder zelfwaardering. Leeftijd of geslacht maakten daarbij geen verschil. Bij angst was het verband in beide richtingen ongeveer even sterk3. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.
Kan therapie je zelfvertrouwen versterken?
Therapie die zich richt op een negatief zelfbeeld liet in onderzoek vooruitgang zien. Die onderzoeken meten vooral wat mensen zelf over zichzelf invullen.
Mensen met weinig zelfwaardering kregen cognitieve gedragstherapie volgens een aanpak die speciaal voor een negatief zelfbeeld is ontwikkeld, in wekelijkse groeps- of individuele sessies of in een workshop van één dag. Na de wekelijkse sessies was de vooruitgang in hoe ze zichzelf beoordeelden groot, na de workshop van één dag klein. Hun sombere klachten namen in vergelijkbare mate af. Of deze therapie echt iets anders doet dan therapie tegen somberheid, is niet duidelijk4. Andersom zag onderzoek het ook: wie in therapie ging voor een depressie, kreeg daarna gemiddeld ook wat meer zelfwaardering. Of dat na zes tot twaalf maanden zo bleef, is minder zeker5.
Wil je hiermee aan de slag, bespreek dan met je huisarts of de POH-GGZ welke hulp bij je past. Een BIG-geregistreerde GZ-psycholoog of klinisch psycholoog kan helpen.
Wat is zelfcompassie?
Zelfcompassie is vriendelijk blijven tegen jezelf als iets misgaat of tegenzit, in plaats van jezelf af te kraken.
Meer zelfcompassie gaat samen met minder psychische klachten6. Het gaat ook samen met meer welbevinden, vooral in hoe mensen over hun leven en zichzelf denken en minder in hun stemming van het moment. Een deel van de onderzoeken wijst erop dat meer zelfcompassie ook tot meer welbevinden leidt7.
Kun je zelfcompassie oefenen?
Zelfcompassie laat zich oefenen. Programma’s die erop gericht zijn, maakten mensen in onderzoek minder kritisch op zichzelf.
Deelnemers aan zo’n programma waren na afloop gemiddeld minder streng voor zichzelf dan mensen in een vergelijkingsgroep. Het verschil was middelgroot, al waren de onderzoeken van middelmatige kwaliteit en liepen de uitkomsten sterk uiteen8. In een bundeling van 56 onderzoeken hadden deelnemers direct na afloop wat minder sombere en angstige klachten en minder stress dan een vergelijkingsgroep. Op langere termijn bleef een klein verschil over voor somberheid en stress. Veel van die onderzoeken hadden zwakke punten. Weinig ervan vergeleken het programma met een andere aanpak die ook iets deed9.
Het bewijs voor zulke programma’s is daarmee nog beperkt.
Wanneer naar je huisarts?
Soms gaat onzekerheid samen met klachten waarbij je huisarts de plek is.
- Meer klachten: er komen angst of paniekaanvallen bij, of je wordt steeds somberder2.
- Somberheid die blijft: voel je je al weken bijna elke dag somber of heb je nergens meer zin in, bespreek het dan met je huisarts. Die beoordeelt of er meer speelt dan onzekerheid10.
- Het gaat slechter: je kunt niet meer naar je werk, komt steeds moeilijker uit bed of eet steeds slechter, of mensen om je heen maken zich veel zorgen over je2.
- Je wilt hulp: het lukt niet alleen en je wilt graag hulp2. Bij de POH-GGZ gaat het om kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Zelfvertrouwen gaat over wat je denkt te kunnen, zelfwaardering over hoe je jezelf als mens ziet. Onzekerheid blijft vaak hangen door wat je doet om haar te dempen. Kijk deze week naar één moment waarop je onzeker was en wat je toen deed. Therapie gericht op een negatief zelfbeeld en het oefenen van zelfcompassie lieten in onderzoek vooruitgang zien. Word je steeds somberder of angstiger, dan is je huisarts de plek.
Veelgestelde vragen
Kun je in een week meer zelfvertrouwen krijgen?
Onderzoek geeft daar geen duur voor. Bij programma’s rond zelfcompassie nam de zelfkritiek meer af als het programma langer duurde, vooral vergeleken met mensen die niets kregen8. Over meer zelfvertrouwen binnen een week zegt dat niets.
Helpt online hulp bij weinig zelfwaardering?
In onderzoek bij jongvolwassenen met weinig zelfwaardering kreeg een groep online cognitieve gedragstherapie met begeleiding van een therapeut. Na afloop was hun zelfwaardering duidelijk beter dan die van de vergelijkingsgroep. Ook op de andere metingen ging het beter. De onderzoekers zien het als een eerste resultaat dat nog herhaald moet worden11.
Helpt zelfcompassie ook bij studenten?
Bij studenten hadden deelnemers aan een zelfcompassieprogramma na afloop minder angst en minder sombere klachten dan een vergelijkingsgroep. Dat bleek uit elf onderzoeken met samen 803 deelnemers. De onderzoekers zien zulke programma’s als een veelbelovende aanvulling12.
Is weinig zelfvertrouwen een psychische aandoening?
Weinig zelfvertrouwen is op zich geen diagnose, ook niet als een vragenlijst of online test een lage uitkomst geeft. Of er meer speelt, zoals een depressie of een angststoornis, beoordeelt je huisarts of de ggz.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Therapie gericht op een negatief zelfbeeld geeft vooruitgang in hoe mensen zichzelf beoordelen | BEPERKT | Wekelijkse sessies gaven een grote vooruitgang, een workshop van één dag een kleine. Begeleide online therapie gaf jongvolwassenen een betere zelfwaardering dan de vergelijkingsgroep | Gemeten met wat mensen zelf invullen. Onduidelijk of het verschilt van therapie tegen somberheid. Het online resultaat is nog niet herhaald | 4 · 11 |
| Psychotherapie bij depressie verbetert ook de zelfwaardering | REDELIJK | Bij volwassenen met een depressie ging de zelfwaardering matig vooruit | Of het effect na zes tot twaalf maanden blijft, is onzeker. Het gaat over mensen met een depressie | 5 |
| Weinig zelfwaardering gaat vooraf aan meer sombere klachten | BEPERKT | Over langere tijd was het verband van zelfwaardering naar somberheid sterker dan andersom. Bij angst was het in beide richtingen ongeveer even sterk | Dat weinig zelfwaardering somberheid veroorzaakt | 3 |
| Meer zelfcompassie gaat samen met meer welbevinden en minder psychische klachten | BEPERKT | Een duidelijk verband, het sterkst voor hoe mensen over hun leven en zichzelf denken | Grotendeels samenhang. Een oorzakelijk effect is maar in een deel van de onderzoeken gezien | 6 · 7 |
| Een zelfcompassieprogramma vermindert zelfkritiek | BEPERKT | Een middelgroot verschil met een vergelijkingsgroep, groter bij langere programma’s | De onderzoeken waren van middelmatige kwaliteit en de uitkomsten liepen sterk uiteen | 8 |
| Deelnemers aan een zelfcompassieprogramma hadden na afloop minder sombere en angstige klachten en stress | BEPERKT | Een klein tot middelgroot verschil direct na afloop en een klein verschil later voor somberheid en stress. Bij studenten ook minder angst en somberheid | Veel onderzoeken hadden zwakke punten en weinig vergeleken met een andere aanpak. Het zegt niets over de behandeling van een depressie of angststoornis | 9 · 12 |
Bronnen
- Rimes KA, Smith P, Bridge L (2023). Low self-esteem: a refined cognitive behavioural model. Behav Cogn Psychother. PMID: 37170762 bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 februari 2026) bron
- Sowislo JF, Orth U (2013). Does low self-esteem predict depression and anxiety? A meta-analysis of longitudinal studies. Psychol Bull. PMID: 22730921 bron
- Kolubinski DC, Frings D, Nikčević AV et al. (2018). A systematic review and meta-analysis of CBT interventions based on the Fennell model of low self-esteem. Psychiatry Res. PMID: 30201116 bron
- Bhattacharya S, Kennedy M, Miguel C et al. (2023). Effect of psychotherapy for adult depression on self-esteem: A systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. PMID: 36642316 bron
- MacBeth A, Gumley A (2012). Exploring compassion: a meta-analysis of the association between self-compassion and psychopathology. Clin Psychol Rev. PMID: 22796446 bron
- Zessin U, Dickhäuser O, Garbade S (2015). The Relationship Between Self-Compassion and Well-Being: A Meta-Analysis. Appl Psychol Health Well Being. PMID: 26311196 bron
- Wakelin KE, Perman G, Simonds LM (2022). Effectiveness of self-compassion-related interventions for reducing self-criticism: A systematic review and meta-analysis. Clin Psychol Psychother. PMID: 33749936 bron
- Han A, Kim TH (2023). Effects of Self-Compassion Interventions on Reducing Depressive Symptoms, Anxiety, and Stress: A Meta-Analysis. Mindfulness (N Y). PMID: 37362192 bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb depressie. NHG. (laatst gewijzigd 6 augustus 2026) bron
- Berg M, Lindegaard T, Käll J et al. (2026). Internet-based CBT for young adults with low self-esteem: a randomized, controlled study. J Behav Ther Exp Psychiatry. PMID: 42800305 bron
- Sobhaninia M, Rasuli R, Hosseinian S et al. (2026). The role of self-compassion interventions in reducing anxiety and depression among university students: a systematic review and meta-analysis. BMC Psychol. PMID: 42736581 bron
Verder lezen
Mentale gezondheid
Assertiviteit: wat het is, waarom nee zeggen zo lastig is en wat oefenen oplevert
Assertiviteit betekent dat je zegt wat je denkt, wilt of nodig hebt, op een manier die de ander…
Lees →
Mentale gezondheid
Piekeren: waarom het blijft malen en wat je ertegen kunt doen
Piekeren hoort bij spanning. Het wordt een probleem als je er moeilijk mee kunt stoppen. Je kunt zelf…
Lees →
Burn-out en herstel
Perfectionisme en burn-out: welk deel van het verband gemeten is en welk deel niet
Perfectionisme heeft in onderzoek twee kanten. De ene is hoge eisen nastreven. De andere is je zorgen maken…
Lees →Ook binnen Orvinda: Grenzen stellen op je werk: wat er wel en niet onderzocht is · Veerkracht: wat het is en wat een training wel en niet kan · Rejection sensitive dysphoria: wat de term betekent, wat er bekend is over emoties bij ADHD en wat je kunt proberen · Mentale gezondheid: hoe vaak klachten voorkomen, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.