Educatieve informatie over stress en mentale gezondheid, geen medisch advies, niet door een arts beoordeeld. Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je aan zelfdoding: bel gratis 113 (113.nl). Lees meer →
Slaap

Insomnia: wat het woord betekent en waarom slapeloosheid soms blijft

Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Raam bij schemering met een lege leunstoel en een plaid over de leuning
Snel antwoord

Insomnia is een ander woord voor slapeloosheid: moeilijk in slaap komen, lang wakker liggen of te vroeg wakker worden, met last overdag. Kortdurende slapeloosheid komt veel voor en gaat bij de meeste mensen binnen een paar dagen tot weken over. Soms blijft ze hangen, onder meer doordat je slaap probeert in te halen en je bed gaat verbinden met wakker liggen. Blijft het, dan kies je samen met je huisarts een behandeling. Voor slapeloosheid die blijft bestaat een therapie die als eerste keus geldt.

In dit artikel
  1. Wat betekent insomnia?
  2. Wanneer is slapeloosheid kortdurend en wanneer blijft ze?
  3. Waarom blijft insomnia soms hangen?
  4. Hoe hangen slapeloosheid en somberheid samen?
  5. Kan er een slaapziekte achter zitten?
  6. Wat helpt als slapeloosheid blijft?
  7. Wanneer naar je huisarts?
  8. Wat je hieruit kunt meenemen
  9. Veelgestelde vragen
  10. Hulp en ondersteuning
  11. Bewijsoverzicht


Je slaapt al weken slecht en zoekt op wat er aan de hand kan zijn. Dan kom je het woord insomnia tegen en klinkt het ineens als een aandoening. Wat betekent het woord, wanneer heet slapeloosheid kortdurend en waarom blijft ze bij sommige mensen hangen?

Wat betekent insomnia?

Insomnia betekent slapeloosheid. Insomnie en slapeloosheid zijn andere woorden voor slecht slapen: moeilijk in slaap vallen, lang wakker liggen of te vaak of te vroeg wakker worden1. Insomnia is de term die in Engelstalig onderzoek gebruikt wordt.

Als aandoening gaat het om meer dan een paar slechte nachten. Mensen met slapeloosheid als aandoening zijn ontevreden over hoe lang of hoe goed ze slapen, komen moeilijk in slaap of blijven moeilijk doorslapen, hebben er veel last van en functioneren overdag minder goed. Bij de een blijft het bij één periode, bij de ander komt het terug of blijft het2.

Of dat voor jou geldt, beoordeelt je huisarts in een gesprek. Een lijst met klachten is geen diagnose. Wat je zelf kunt doen is opletten hoe je slaapt en hoe je dag daarna gaat.

Wanneer is slapeloosheid kortdurend en wanneer blijft ze?

Kortdurende slapeloosheid is heel gewoon en gaat meestal vanzelf over. In een onderzoek bij mensen die eerst goed sliepen, betekende kortdurend: minstens drie nachten per week slecht slapen, twee tot twaalf weken lang. Van wie zo’n periode kreeg, sliep bijna drie op de vier daarna weer goed. Blijvende slapeloosheid kregen ongeveer 2 op de 1003.

Het is niet erg als je een paar nachten slecht slaapt. Slecht slapen door een probleem of iets ergs hoort bij het leven en gaat vaak vanzelf over4.

Slapeloosheid als aandoening kan lang duren: van de mensen die haar hadden, had 40 procent er vijf jaar later nog last van5.

Je hoeft er dan niet mee te blijven rondlopen: je huisarts kan samen met jou een behandeling kiezen.

Waarom blijft insomnia soms hangen?

Het slechte slapen kan zichzelf in stand houden, juist door wat je doet om het goed te maken. Na een slechte nacht ga je vroeg naar bed, slaap je uit of doe je overdag een dutje. Logisch, want je wilt de gemiste slaap terug. Maar juist daardoor slaap je steeds slechter: wie langer of vaker in bed ligt, valt moeilijker in slaap en slaapt minder goed1.

Je hersenen kunnen je bed zelfs gaan koppelen aan wakker liggen. Je bed voelt dan niet meer als een fijne plek. Daardoor slaap je nog slechter1.

Drie stappen op een rij met een pijl ertussen, over waarom insomnia soms blijft hangen. Het slechte slapen kan zichzelf in stand houden, juist door wat je doet om het goed te maken. Inhalen: na een slechte nacht ga je vroeg naar bed, slaap je uit of doe je overdag een dutje. Gevolg: wie langer of vaker in bed ligt, valt moeilijker in slaap en slaapt minder goed. Je bed: je hersenen kunnen je bed zelfs gaan koppelen aan wakker liggen. Je bed voelt dan niet meer als een fijne plek. Wat je zelf kunt doen: ga morgen rond je gewone tijd uit bed, ook als je niet bent uitgeslapen en ook als het weekend is.
Het slechte slapen kan zichzelf in stand houden
Orvinda

Waardoor slapeloosheid ontstaat en wat er dan in het lichaam gebeurt, is nog slecht begrepen2.

Wat je zelf kunt doen: ga morgen rond je gewone tijd uit bed, ook als je niet bent uitgeslapen en ook als het weekend is6.

Wat je kunt doen als je ’s nachts wakker ligt, lees je in Inslapen en doorslapen.

Hoe hangen slapeloosheid en somberheid samen?

Slapeloosheid komt vaker samen met andere klachten voor dan alleen, bijvoorbeeld met pijn of een depressie2.

Andersom slaap je vaak slechter als je last hebt van angst of depressie1.

In een onderzoek werden mensen met kortdurende slapeloosheid drie maanden gevolgd. Wie blijvend slecht ging slapen en bij wie al vooraf een bepaald patroon in de slaap te zien was, kreeg vaker voor het eerst een depressie: 9,26 procent, tegenover 1,85 procent bij wie weer goed ging slapen7. De grote meerderheid kreeg in die drie maanden geen depressie. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit.

Voel je je somber of angstig, dan is dat een reden om naar je huisarts te gaan, ook als je slaap het eerste is wat je opvalt.

Kan er een slaapziekte achter zitten?

Heel soms komt slecht slapen door een slaapziekte1. Voorbeelden zijn:

  • Slaap-apneu: je stopt vaak met ademen in je slaap en bent overdag heel slaperig.
  • Rusteloze benen: ’s avonds en ’s nachts moet je steeds je benen bewegen.
  • Andere slaapziekten: Thuisarts noemt er nog twee; je huisarts kan uitleggen wat ze inhouden.

Dit lijstje is geen test. Herken je iets, bespreek het dan met je huisarts.

Vermoedt de arts een andere slaapziekte, dan kan een nachtelijk slaaponderzoek nodig zijn8.

Wat helpt als slapeloosheid blijft?

Begin bij de eerste stappen in Slecht slapen, of praat er meteen met je huisarts over. Blijf je slecht slapen, kies dan samen met je huisarts een behandeling die bij je past9.

Bij slapeloosheid die blijft noemt de Europese richtlijn cognitieve gedragstherapie de eerste behandeling8. Wat die therapie inhoudt en hoe je eraan komt, lees je in Slaaptherapie.

Wanneer naar je huisarts?

Je kunt altijd een afspraak maken als je over je slaapproblemen wilt praten1. Het is in elk geval een goede stap in deze situaties:

  • De slaapadviezen helpen niet genoeg: samen kies je een behandeling om beter te slapen6.
  • Je voelt je somber, angstig, eenzaam of overspannen: een gesprek met de praktijkondersteuner (kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk) of met een psycholoog kan helpen6.
  • Je herkent iets van een slaapziekte: bijvoorbeeld vaak stoppen met ademen in je slaap en overdag heel slaperig zijn1.
  • Je werk speelt mee: praat dan ook met de bedrijfsarts6.
  • Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.

Wat je hieruit kunt meenemen

Insomnia is een ander woord voor slapeloosheid. Een korte periode slecht slapen komt veel voor en gaat meestal vanzelf over. Slaap inhalen door vroeg naar bed te gaan of uit te slapen maakt je slaap op den duur slechter. Een goede stap is daarom rond je gewone tijd opstaan, ook na een slechte nacht. Blijft het, of voel je je somber, dan kies je met je huisarts wat past.

Veelgestelde vragen

Gaat insomnia vanzelf over?

Kortdurende slapeloosheid meestal wel, vaak binnen een paar dagen tot weken3. Blijft het, of voel je je somber, dan kies je samen met je huisarts wat past.

Komt slapeloosheid vaker voor bij vrouwen of ouderen?

Ja. Vrouwen, ouderen en mensen die het financieel of maatschappelijk moeilijk hebben zijn kwetsbaarder voor slapeloosheid5.

Bij ouderen is ook anders wat normaal heet. Als je ouder bent zijn 7 of 8 uur slaap gewoon en is ook 60 minuten tot je in slaap valt nog normaal1.

Kan stress slapeloosheid veroorzaken?

Slecht slapen kan beginnen door iets wat stress geeft1.

Mensen met kortdurende slapeloosheid hadden in onderzoek ook meer stress en een slechtere stemming dan mensen die goed sliepen7. Herken je vooral langdurige spanning, lees dan in Chronische stress welke signalen erbij horen. Lig je vooral te malen, dan vind je in Piekeren wat je kunt proberen.

Is slapeloosheid een aandoening op zich?

Ja. Lang werd slapeloosheid vooral gezien als een klacht die bij iets anders hoorde; inmiddels wordt ze erkend als een aandoening op zichzelf, met behandelingen die zich op de slaap zelf richten2. Ook als er verder niets aan de hand lijkt, kun je er dus mee bij je huisarts terecht.


Hulp en ondersteuning

In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.

  • Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
  • Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
  • MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)

Bewijsoverzicht

Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.

Uitspraak Bewijslabel Wat het bewijs wel zegt Wat het niet zegt Bron
Kortdurende slapeloosheid gaat bij de meeste mensen vanzelf over BEPERKT Bij mensen die eerst goed sliepen kreeg 27 procent in een jaar kortdurende slapeloosheid; van hen ging 72,4 procent weer goed slapen, 1,8 procent van alle deelnemers kreeg blijvende slapeloosheid Hoe het bij jou loopt of wat het herstel bepaalde 3
Slapeloosheid als aandoening blijft bij een flink deel jaren BEPERKT 40 procent van de mensen met slapeloosheid als aandoening had er vijf jaar later nog last van Bij wie het blijft en waarom 5
Blijvende slapeloosheid gaat samen met vaker een eerste depressie BEPERKT Na drie maanden 9,26 procent tegenover 1,85 procent bij wie herstelde, bij wie vooraf een bepaald slaappatroon had Of slapeloosheid de depressie veroorzaakt 7
Slapeloosheid komt vaak samen voor met pijn en depressie BEPERKT Overzicht van wat over slapeloosheid als aandoening bekend is Wat oorzaak en wat gevolg is 2
Vrouwen, ouderen en mensen die het financieel of maatschappelijk moeilijk hebben zijn kwetsbaarder BEPERKT Overzicht van bevolkingsonderzoek naar risicogroepen Dat je het krijgt omdat je in zo’n groep valt 5

Bronnen

  1. Thuisarts.nl (2026). Ik slaap slecht. Wat kan het zijn? NHG. (laatst gewijzigd 18 aug 2026) bron
  2. Morin CM, Drake CL, Harvey AG, et al. (2015). Insomnia disorder. Nat Rev Dis Primers. PMID: 27189779 bron
  3. Perlis ML, Vargas I, Ellis JG, et al. (2020). The Natural History of Insomnia: the incidence of acute insomnia and subsequent progression to chronic insomnia or recovery in good sleeper subjects. Sleep. PMID: 31848629 bron
  4. Thuisarts.nl (2024). Ik wil misschien slaappillen gaan slikken. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  5. Morin CM, Jarrin DC. (2022). Epidemiology of Insomnia: Prevalence, Course, Risk Factors, and Public Health Burden. Sleep Med Clin. PMID: 35659072 bron
  6. Thuisarts.nl (2024). Ik wil beter slapen: slaapadviezen. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
  7. Ellis JG, Perlis ML, Bastien CH, et al. (2014). The natural history of insomnia: acute insomnia and first-onset depression. Sleep. PMID: 24470699 bron
  8. Riemann D, Espie CA, Altena E, et al. (2023). The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res. PMID: 38016484 bron
  9. Thuisarts.nl (2024). Ik blijf slecht slapen en kies een behandeling. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
Ronald de Jong
Oprichter & redacteur · Orvinda

Ordent peer-reviewed onderzoek tot bewijs-gegradeerde uitleg. Geen medische professional; Orvinda is evidence-based en science-led, niet medisch-gereviewd. Lees onze werkwijze →

Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts.