Mentale gezondheid: hoe vaak klachten voorkomen, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt
Ben je in levensgevaar? Bel 112. Denk je nu aan zelfbeschadiging of zelfdoding zonder direct levensgevaar: 113 Zelfmoordpreventie is dag en nacht bereikbaar. Bel gratis 113 (ook via 0800-0113) of chat via 113.nl. Anoniem. Buiten crisis: je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost of de crisisdienst.

Spanning hoort bij het leven. Ook angst gaat vaak weer over. Ben je bijna elke dag somber of heb je veel minder zin en plezier in dingen, of loopt je dag vast, dan is je huisarts de plek om te beginnen. Die kijkt samen met jou wat er speelt. Zelf kun je iets doen met een vast slaapritme, bewegen, contact met mensen om je heen en elke dag naar buiten. Hulp vragen is een gewone stap.
In dit artikel
- Wanneer is een zware periode meer dan dat?
- Hoe vaak hebben mensen psychische klachten?
- Wat doet langdurige stress met je lichaam en je hoofd?
- Waarom doet slaap er zoveel toe?
- Wat levert bewegen op?
- Helpen mensen om je heen en tijd buiten?
- Welke hulp is er en wie doet wat?
- Wanneer naar je huisarts?
- Wat je hieruit kunt meenemen
- Veelgestelde vragen
- Waar het bewijs ophoudt
- Hulp en ondersteuning
- Bewijsoverzicht
Al weken word je moe wakker, ben je sneller geprikkeld dan je van jezelf kent en voelt een gewone werkdag als een berg. Misschien hoop je dat het vanzelf overgaat. Wat hoort nog bij een zware periode en wanneer is het meer dan dat?
Wanneer is een zware periode meer dan dat?
Spanning hoort bij het leven. Ze wordt een probleem als iets je extra veel spanning geeft of als de spanning heel lang blijft1.
Angst is een nuttig gevoel dat je waarschuwt als er gevaar is. Veel mensen hebben er een tijd last van en vaak gaat het weer over2.
Huisartsen maken onderscheid tussen angst die past bij wat je meemaakt en angst die aanhoudt, waar je veel onder lijdt of waardoor je niet meer goed meedoet met anderen. Een harde grens is er niet. Het loopt geleidelijk in elkaar over en angst gaat vaak samen met somberheid, spanning en lichamelijke klachten3.
Bij een depressie gaat het om een somber gevoel, om veel minder zin en plezier in dingen, of om allebei. Dat is er bijna elke dag en het grootste deel van de dag. Gewone dingen gaan dan vaak moeilijker4. Of dat bij jou zo is, kan alleen je huisarts in een gesprek vaststellen.
Blijft vooral spanning hangen, dan spreekt je huisarts soms van overspanning. Daarvan is sprake als klachten als moeheid, onrustig slapen, prikkelbaarheid, piekeren of moeite met concentreren samengaan met het gevoel de controle kwijt te zijn. Je werk of je sociale leven lijdt er dan flink onder5. Hoe herstel verloopt als spanning maanden aanhoudt, lees je in Herstellen van burn-out.
Hoe vaak hebben mensen psychische klachten?
Je staat hier niet alleen in. Tussen 2019 en 2022 had ruim een kwart van de volwassenen in Nederland in het jaar ervoor een psychische aandoening. In 2007 tot 2009 was dat nog minder dan een op de vijf. De stijging was het grootst bij studenten, jongvolwassenen van 18 tot 34 jaar en mensen in de stad. De coronapandemie verklaart haar niet6.
Orvinda
Zo’n getal laat zien hoe gewoon psychische klachten zijn. Hoe het met jou gaat, lees je er niet uit af.
Wat doet langdurige stress met je lichaam en je hoofd?
Bij spanning versnellen je ademhaling en hartslag, stijgt je bloeddruk en spannen je spieren zich aan. Zo ben je klaar om in actie te komen wanneer dat nodig is1.
Duurt de stress heel lang, dan kan dat je gezondheid raken. Je hebt dan bijvoorbeeld meer kans op depressie en angst. Hulp zoeken is daarom belangrijk, bij je huisarts of de praktijkondersteuner7.
Bij volwassenen die kort daarvoor een langdurige, bedreigende gebeurtenis hadden meegemaakt, reageerde de afweer minder goed op het remsignaal van stresshormonen. Wie dat had, werd vaker verkouden toen de onderzoekers de deelnemers een verkoudheidsvirus gaven8.
Wat spanning in je lichaam doet, lees je uitgebreider in Stress en je lichaam. Wat veerkracht wel en niet betekent staat in Veerkracht: wat het bewijs zegt. Raak je snel overprikkeld, lees dan wat hoogsensitiviteit is.
Waarom doet slaap er zoveel toe?
Slaap en hoe je je voelt hangen nauw samen. Slecht slapen komt vaak door te veel stress, een onregelmatig ritme, middelen die je slaap verstoren of psychische klachten9.
Het werkt ook de andere kant op. Mensen die slecht sliepen kregen later vaker psychische klachten10. Toen mensen in onderzoek hulp kregen om beter te slapen, ging ook hun mentale gezondheid vooruit. Hoe meer hun slaap verbeterde, hoe groter die winst11.
Je kunt morgen proberen op dezelfde tijd op te staan als vandaag, ook na een slechte nacht9.
Wat levert bewegen op?
Bewegen is iets wat je zelf kunt doen en het mag klein beginnen. Bij een depressie is het advies om te proberen elke dag een half uur te bewegen en rustig te beginnen als dat nog niet lukt4.
Bij volwassenen met een depressie namen de klachten af met wandelen of hardlopen, yoga en krachttraining. Krachttraining en yoga hielden mensen het best vol12. Bij mensen zonder depressie was het effect op somberheid klein13. Het bewijs wijst steeds dezelfde kant op, al zijn veel van die onderzoeken zwak opgezet.
Lukt een half uur niet, dan is een korte wandeling buiten vandaag al een begin.
Helpen mensen om je heen en tijd buiten?
Heb je iemand om mee te praten, een vriend of een collega, dan helpt het vaak om te vertellen hoe je je voelt. Ook elke dag naar buiten gaan, het liefst in het groen, geeft ontspanning4.
Volwassenen die zich vaak eenzaam voelden kregen later vaker een depressie14. Zulk onderzoek laat zien dat twee dingen samen voorkomen. Of het een het ander veroorzaakt, blijkt daar niet uit. Voor tijd in de natuur is het bewijs nog beperkt. Bij volwassenen met psychische klachten zakten de klachten na tijd in het groen, minder sterk in onderzoek met een vergelijkingsgroep15.
Je kunt vandaag één iemand een berichtje sturen om samen iets te doen1.
Welke hulp is er en wie doet wat?
Hulp zoeken gaat voor. Wat je zelf doet komt daarnaast1.
Bij een depressie kies je samen met je huisarts welke hulp past. Dat kan hulp van de praktijkondersteuner zijn, bewegen of sporten speciaal voor mensen met een depressie, behandeling bij een psycholoog of behandeling met medicijnen, de antidepressiva4. Stop niet op eigen initiatief met een medicijn dat je voorgeschreven hebt gekregen.
De praktijkondersteuner (POH-GGZ) biedt kortdurende ondersteuning in de huisartsenpraktijk. Speelt je werk mee, bespreek je situatie dan met de bedrijfsarts of een arbeidsdeskundige van het UWV. Is er meer nodig, dan kan een BIG-geregistreerde GZ-psycholoog of klinisch psycholoog helpen.
Wanneer naar je huisarts?
Maak een afspraak bij je huisarts als een van deze dingen speelt. Bij de laatste drie bel je meteen. Wie je dan belt staat erbij.
- Het lukt niet alleen: je krijgt de stress niet minder en je zou graag hulp hebben1.
- Er komt iets bij: je wordt steeds somberder, of je krijgt last van angst of paniekaanvallen1.
- Je dag loopt vast: werken lukt niet meer, je komt steeds moeilijker uit bed of je eet steeds slechter1.
- Alcohol of drugs: je drinkt te veel of bent drugs gaan gebruiken1.
- Anderen maken zich zorgen: mensen om je heen zijn erg ongerust over je1.
- Het wordt erger: een depressie wordt zwaarder, of er komt angst bij of de angst neemt toe4.
- Slapen blijft moeilijk: de slaapadviezen helpen niet genoeg9.
- Psychische crisis: bel dan direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost4.
- Plannen om een einde aan je leven te maken: bel direct je huisarts, de huisartsen-spoedpost of 112. Je kunt ook dag en nacht 113 bellen4.
- Gedachten aan zelfdoding: bel dan direct gratis 113 of chat via 113.nl. Bij direct levensgevaar: bel 112.
Wat je hieruit kunt meenemen
Spanning hoort bij het leven. Ook angst gaat vaak weer over. Blijft het hangen, wordt het erger of loopt je dag vast, dan is je huisarts de plek om te beginnen. Zelf kun je iets doen met een vast slaapritme, bewegen, contact met mensen en elke dag naar buiten. Kies daar één van uit, het kleinste wat vandaag lukt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een depressie?
Dat kan maanden zijn. Bij de helft van de mensen met een depressie is die binnen zes maanden over4. Gaat herstel langzamer, dan zegt dat niets over hoe hard je je best doet.
Helpt een supplement?
Waarschijnlijk niet. Bij volwassenen die extra visolie (omega-3) namen, ontstonden depressieve klachten of angstklachten waarschijnlijk niet minder vaak16. Het bewijs hiervoor is redelijk. Wat het doet bij iemand die al een depressie heeft is onduidelijk.
Kan een smartwatch laten zien hoe ik slaap?
Niet betrouwbaar. Een smartwatch kan je slaap niet goed meten, dus het advies is er voor je slaap geen te gebruiken9.
Wat kan ik doen als ik blijf piekeren?
Bij mensen met een depressie werd het piekeren minder na een mindfulnessprogramma. Ook angstklachten namen af17. Wat je zelf kunt proberen als je blijft malen, lees je in Piekeren stoppen. Oefeningen en wat er over hun werking bekend is staan in Mindfulness-oefeningen en het bewijs.
Wat helpt bij somberheid of slecht slapen in de overgang?
Bij vrouwen in de overgang namen somberheid en angst in de meeste onderzoeken af met cognitieve gedragstherapie of een mindfulnessprogramma. Ook de slaap ging vooruit. De onderzoeken verschillen sterk van elkaar, dus het bewijs is nog niet stevig18. Meer over stemming en slaap in deze fase lees je in Mentale gezondheid in de overgang.
Waar het bewijs ophoudt
Of slaap, bewegen, contact of tijd buiten het meeste oplevert is niet bekend, omdat ze niet tegen elkaar zijn afgewogen. Over de lange termijn is het minst bekend. Of het effect van bewegen op somberheid blijft is nog heel onzeker19. De uitkomsten gaan over groepen mensen en voorspellen niet hoe het bij één persoon loopt.
Hulp en ondersteuning
In nood: bel 112. Denk je aan zelfdoding, bel of chat dan dag en nacht met 113 Zelfmoordpreventie.
- Huisarts of POH-GGZ: voor een gesprek en verwijzing
- Bedrijfsarts: als je werk meespeelt
- MIND Hulplijn: 0900-1450 (werkdagen) · De Luisterlijn: 088 0767 000 (dag en nacht)
Bewijsoverzicht
Het label zegt hoe sterk het onderzoek achter een uitspraak is, niet hoe goed iets bij jou werkt.
| Uitspraak | Bewijslabel | Wat het bewijs wel zegt | Wat het niet zegt | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Wie beter gaat slapen, gaat er psychisch gemiddeld op vooruit | REDELIJK | Als mensen beter gingen slapen, ging ook hun mentale gezondheid vooruit. Meer slaapwinst ging samen met meer winst | Welke aanpak bij jou werkt of hoe groot de winst voor jou is | 11 |
| Slecht slapen gaat vooraf aan latere psychische klachten | REDELIJK | Mensen met slapeloosheid kregen later vaker psychische klachten | Dat het bij jou zo loopt. De onderzoeken waren niet allemaal even zuiver | 10 |
| Bij een depressie nemen de klachten af met bewegen | REDELIJK | Wandelen of hardlopen, yoga en krachttraining gingen samen met minder depressieve klachten | Of het effect blijft. De onderzoekers hebben zelf weinig vertrouwen in de precieze omvang | 12 |
| Vaak eenzaam zijn gaat vooraf aan een nieuwe depressie | REDELIJK | Volwassenen die zich vaak eenzaam voelden, kregen later vaker een depressie | Dat eenzaamheid de oorzaak is. De onderzoeken liepen sterk uiteen | 14 |
| Tijd in de natuur gaat samen met minder psychische klachten | BEPERKT | Bij volwassenen met psychische klachten zakten de klachten, minder sterk in onderzoek met een vergelijkingsgroep | Hoeveel tijd buiten nodig is. Wat telde als natuur verschilde per onderzoek | 15 |
| Extra omega-3 verkleint de kans op somberheid of angst waarschijnlijk niet | REDELIJK | Extra omega-3 had waarschijnlijk weinig of geen effect op het ontstaan van depressieve of angstklachten | Wat omega-3 doet bij een bestaande depressie. Dat is onduidelijk | 16 |
Bronnen
- Thuisarts.nl (2026). Ik wil beter omgaan met stress. NHG. (laatst gewijzigd 12 feb 2026) bron
- Thuisarts.nl (2025). Ik heb vaak last van angst. NHG. (laatst gewijzigd 15 okt 2025) bron
- NHG-Standaard Angst (M62, 2025). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Thuisarts.nl (2026). Ik heb een depressie. NHG. (laatst gewijzigd 6 aug 2026) bron
- NHG-Standaard Overspanning en burn-out (M110, 2018). Nederlands Huisartsen Genootschap bron
- Ten Have M, Tuithof M, van Dorsselaer S, Schouten F, Luik AI, de Graaf R (2023). Prevalence and trends of common mental disorders from 2007-2009 to 2019-2022: results from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence Studies (NEMESIS), including comparison of prevalence rates before vs. during the COVID-19 pandemic. World Psychiatry. 22(2):275-285. PMID: 37159351 bron
- Thuisarts.nl (2025). Ik heb al heel lang stress. NHG. (laatst gewijzigd 9 sep 2025) bron
- Cohen S, Janicki-Deverts D, Doyle WJ, Miller GE, Frank E, Rabin BS, Turner RB (2012). Chronic stress, glucocorticoid receptor resistance, inflammation, and disease risk. Proceedings of the National Academy of Sciences. 109(16):5995-5999. PMID: 22474371 bron
- Thuisarts.nl (2024). Ik wil beter slapen: slaapadviezen. NHG. (laatst gewijzigd 1 jul 2024) bron
- Hertenstein E, Feige B, Gmeiner T, Kienzler C, Spiegelhalder K, Johann A, Jansson-Fröjmark M, Palagini L, Rücker G, Riemann D, Baglioni C (2019). Insomnia as a predictor of mental disorders: A systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine Reviews. 43:96-105. PMID: 30537570 bron
- Scott AJ, Webb TL, Martyn-St James M, Rowse G, Weich S (2021). Improving sleep quality leads to better mental health: A meta-analysis of randomised controlled trials. Sleep Medicine Reviews. 60:101556. PMID: 34607184 bron
- Noetel M, Sanders T, Gallardo-Gómez D, Taylor P, Del Pozo Cruz B, van den Hoek D, Smith JJ, Mahoney J, Spathis J, Moresi M, Pagano R, Pagano L, Vasconcellos R, Arnott H, Varley B, Parker P, Biddle S, Lonsdale C (2024). Effect of exercise for depression: systematic review and network meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ. 384:e075847. PMID: 38355154 bron
- Bellón JÁ, Conejo-Cerón S, Sánchez-Calderón A, Rodríguez-Martín B, Bellón D, Rodríguez-Sánchez E, Mendive JM, Ara I, Moreno-Peral P (2021). Effectiveness of exercise-based interventions in reducing depressive symptoms in people without clinical depression: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. British Journal of Psychiatry. 219(5):578-587. PMID: 33533706 bron
- Mann F, Wang J, Pearce E, Ma R, Schlief M, Lloyd-Evans B, Ikhtabi S, Johnson S (2022). Loneliness and the onset of new mental health problems in the general population. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 57(11):2161-2178. PMID: 35583561 bron
- Bettmann JE, Speelman E, Blumenthal E, Couch S, McArthur T (2024). How Does Nature Exposure Affect Adults With Symptoms of Mental Illness? A Meta-Analysis. International Journal of Mental Health Nursing. PMID: 39209768 bron
- Deane KHO, Jimoh OF, Biswas P, O'Brien A, Hanson S, Abdelhamid AS, Fox C, Hooper L (2021). Omega-3 and polyunsaturated fat for prevention of depression and anxiety symptoms: systematic review and meta-analysis of randomised trials. British Journal of Psychiatry. 218(3):135-142. PMID: 31647041 bron
- Li P, Mao L, Hu M, Lu Z, Yuan X, Zhang Y, Hu Z (2022). Mindfulness on Rumination in Patients with Depressive Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. International Journal of Environmental Research and Public Health. 19(23):16101. PMID: 36498174 bron
- de Dios Tapia A, Rueda-Extremera M, Cantero-García M (2026). Cognitive-behavioral, acceptance-based, and mindfulness-based interventions for psychological and sleep-related symptoms during menopause: a systematic review. Acta Psychologica. PMID: 41806419 bron
- Clegg AJ, Hill JE, Mullin DS, Harris C, Smith CJ, Lightbody CE, Dwan K, Cooney GM, Mead GE, Watkins CL (2026). Exercise for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews. 1:CD004366. PMID: 41500513 bron
Verder lezen
Stress-fysiologie
Stress-fysiologie: wat er in je lichaam gebeurt en wat het onderzoek daarover wel en niet aantoont
Bij stress maakt je lichaam langs een snelle en een langzamere weg stoffen aan zoals adrenaline en cortisol.…
Lees →
Burn-out en herstel
Burn-out herstel: wat het bewijs zegt over het beloop en over wat helpt
Herstel van burn-out verloopt volgens de huisartsenrichtlijn in drie fasen. Eerst kom je tot rust en vind je…
Lees →
Mindfulness en ademhaling
Mindfulness en ademhaling: wat zegt het bewijs echt?
Mindfulness en ademhalingsoefeningen zijn geen wondermiddel en ook geen onzin. Langzaam ademen verandert meetbaar je hartslagvariatie, een maat…
Lees →Ook binnen Orvinda: Paniekaanval: wat er gebeurt, wat je kunt doen en wanneer je meteen belt · Veerkracht: wat het is en wat een training wel en niet kan · Piekeren: waarom het blijft malen en wat je ertegen kunt doen · Mentale gezondheid in de overgang: wat er wel en niet door de overgang komt · Ademhalingsoefeningen bij stress: wat er per vorm gemeten is · Mindfulness-oefeningen: wat werkt, wat niet, en waarom dat verschil zit in het programma · Hoogsensitiviteit: wat het is, hoe het verschilt van autisme en ADHD en wat helpt bij overprikkeling · Assertiviteit: wat het is, waarom nee zeggen zo lastig is en wat oefenen oplevert · Zelfvertrouwen: waarom onzekerheid blijft hangen en wat er in onderzoek hielp · ADHD en relaties: waar het vaak wringt en wat jullie samen kunnen proberen · Autisme en relaties: waarom jullie elkaar soms mislopen en wat dan helpt · Neurodivergent: wat het betekent, waar het begrip vandaan komt en waarom het geen diagnose is · Neurodiversiteit bij volwassenen: ADHD, autisme en wat helpt in je dag · Methodologie
Deze informatie is educatief en geen medisch advies. Onderzoek beschrijft groepsgemiddelden; wat bij jou past, bespreek je met je huisarts. Supplementen vervangen geen behandeling; overleg naast medicatie, bij zwangerschap of bij een lever- of schildklieraandoening met je huisarts of apotheker.